<\/p>\n
R\u0130ZE’N\u0130N TAR\u0130H\u00c7ES\u0130<\/p>\n
\u0130L\u0130N ADININ KAYNA\u011eI<\/p>\n
Rize’nin tarihi \u00f6ncesi hakk\u0131nda bilgilerimiz s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Y\u00f6reye hakim olan orman dokusu nedeniyle, Rize’nin tarih \u00e7a\u011flar\u0131 ile ilgili bilgilere \u0131\u015f\u0131k tutacak arkeolojik bulgular da bu g\u00fcne kadar ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lamam\u0131\u015ft\u0131r. Rize’nin tarihi ancak kom\u015fu illerin ve b\u00f6lgelerin tarihleri ile ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak ele al\u0131nabilmi\u015ftir.<\/p>\n
Rize ilinin ad\u0131 ile ilgili olarak de\u011fi\u015fik g\u00f6r\u00fc\u015fler ileri s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr; Yunanca pirin\u00e7 anlam\u0131na gelen Rhisos, Rumca’da “RIZA” olarak da\u011f ete\u011fi anlam\u0131nda kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Osmanl\u0131ca’da ise “R\u0130ZE” ufak k\u0131r\u0131nt\u0131, d\u00f6k\u00fcnt\u00fc anlam\u0131ndad\u0131r. Ayr\u0131ca Erzincan’\u0131n Sakalar d\u00f6nemindeki “Eriza” olan ad\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131ndaki “e” sesinin d\u00fc\u015fmesi ile ada\u015f olarak Rize i\u00e7in de kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ifade edilmektedir.<\/p>\n
\u0130LK TAR\u0130H\u0130 \u0130ZLER<\/p>\n
Rize ili ve \u00e7evresinin bilinen ilk hakim ahalisi, biti\u015fken dilli ve Asya k\u00f6kenli kavimlerdir. Bunlar Rize ve \u00e7evresinde tar\u0131m ve hayvanc\u0131l\u0131kla ge\u00e7inen yerle\u015fik topluluklar\u0131d\u0131r. Bu topluluklardan “KULKU-KULKHA”lar\u0131n ad\u0131na, Erzurum y\u00f6resini kendi \u00fclkesinin topraklar\u0131na katan URARTU kral\u0131 II. SARDUR (M.\u00d6. 765-735) ‘un \u00c7\u0131ld\u0131r g\u00f6l\u00fcn\u00fcn g\u00fcneyinde Ta\u015fk\u00f6pr\u00fc k\u00f6y\u00fcn\u00fcn \u00fcst\u00fcndeki kayal\u0131klara kazd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u00e7ivi yaz\u0131l\u0131 kitabede rastlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
M.\u00d6. 2000’lerde Kafkas da\u011flar\u0131 ile Karadeniz’in kuzeyinde ya\u015fayan Kimmerler’in \u00dclkesi, M.\u00d6. 720 y\u0131llar\u0131nda Sakalar taraf\u0131ndan i\u015fgal edildi. Kimmerler’in Azak denizi ile Kafkaslar aras\u0131nda ya\u015fayan kolu, Sakalar’\u0131n bask\u0131s\u0131 ile M.\u00d6. 714 y\u0131llar\u0131nda yurtlar\u0131n\u0131 b\u0131rakarak Aras ve \u00c7oruh nehri boylar\u0131nca yay\u0131ld\u0131lar. Kimmerler’in bu ilk g\u00f6\u00e7leri, en eski destani G\u00fcrcistan tarihi olan “Kartlis-\u00c7khovrebe”da kartli (G\u00fcrcistan) ve kom\u015fular\u0131n\u0131 esarete ald\u0131klar\u0131 ilk seferi diye an\u0131lmaktad\u0131r. Daha sonralar\u0131 K\u0131z\u0131l\u0131rmak ve Adana B\u00f6lgesine kadar hakim olan Kimmerler’den, Trabzon-Bayburt aras\u0131ndaki Kemer da\u011f\u0131, Rize \u00c7ayeli \u0130l\u00e7esi \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131ndaki Kemer k\u00f6y\u00fc, K\u0131z\u0131l\u0131rmak boyundaki Gemerek ile Kars’\u0131n do\u011fusunda yer alan \u00dcmr\u00fc gibi co\u011frafya adlar\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar gelmi\u015ftir.<\/p>\n
A\u015fa\u011f\u0131 Tuna ve Karpatlara kadar Do\u011fu Avrupa’ya hakim olan Sakalar M.\u00d6. 680 y\u0131l\u0131nda kendilerine itaat etmeyen son Kimmerler’i de yenerek Azerbaycan ve G\u00fcrcistan’a yay\u0131ld\u0131lar. Saka Kral\u0131 MADOVA’n\u0131n M.\u00d6. 626’da Medler’ce hile ile \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi \u00fczerine Heredot’un and\u0131\u011f\u0131 “Asya’da 28 y\u0131l s\u00fcren Sakalar\u0131n hakimiyetleri” sona erdi.<\/p>\n
Saka g\u00f6\u00e7leri s\u0131ras\u0131nda, A\u015fa\u011f\u0131 \u00c7oruh ve Rize-Batum aras\u0131na “Kala\u00e7” adl\u0131 bir T\u00fcrk boyu yerle\u015fmi\u015ftir. Bu boyun yerle\u015fti\u011fi b\u00f6lgeye, M.S. 150 y\u0131llar\u0131nda yaz\u0131lan PTOLEMEUS’un co\u011frafyas\u0131nda Kalarzen, G\u00fcrc\u00fc kaynaklarda ise Klarc-et (=Klar\u00e7 yurdu) denmektedir. Batom-Rize aras\u0131nda g\u00fcneyden Karadeniz’e esen s\u0131cak r\u00fczgarlar hala “Kala\u015f yeli” olarak an\u0131lmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca Rize y\u00f6resindeki T\u00fcrkmen\/O\u011fuz toplulu\u011fu i\u00e7inde yer alan Askur Boyunun Rize’nin do\u011fusundaki Askoroz \u00e7ay\u0131 diye bilinen \u00e7aya ad\u0131n\u0131 vermi\u015f olmas\u0131 gerektir. Yine Sakalar\u0131n Horosan kolunun gelen Ar\u015faklar ve Balkarlar Bayburt \u00e7evresi \u00c7oruh vadisi boyunca yerle\u015fmi\u015flerdir. Bu y\u00fczden Bayburt ve \u0130spir’in kuzeyindeki s\u0131ra da\u011flara g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar ve hece kaymas\u0131yla “Balkal” ve buradan g\u00fcneye do\u011fru esen ya\u011fmur getiren r\u00fczgara da “Balkal yeli” denile gelmektedir. Rize’de Hem\u015finlilerin en g\u00fczel yaylalar\u0131 Baykal da\u011flar\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n
KOLON\u0130 D\u00d6NEM\u0130<\/p>\n
M.\u00d6. 670 y\u0131l\u0131nda Ege’de ya\u015fayan Milletoslu denizciler Marmara ve Karadeniz k\u0131y\u0131lar\u0131nda Plinius’un tarihine g\u00f6re 10 kadar empeion (Pazar yeri) ad\u0131 verilen ticari nitelikle liman \u015fehirleri kurmu\u015flard\u0131r. Bu arada Rize’nin de Kolonize edilmi\u015f olmas\u0131 kuvvetle muhtemeldir.<\/p>\n
Tarihi ak\u0131\u015f i\u00e7erisinde M.\u00d6. 7 YY sonlar\u0131nda Kimmer ak\u0131nlar\u0131n\u0131n Anadolu’yu karga\u015faya s\u00fcr\u00fcklemesinden faydalanan Medler’in y\u00f6reyi istila giri\u015fimleri, M.\u00d6. 550’de Med krall\u0131\u011f\u0131n\u0131 y\u0131kan Pers kral\u0131 II. Kiros’un ayn\u0131 \u015fekilde ki istila hareketleri y\u00f6redeki sava\u015f\u00e7\u0131 kavimlerin kar\u015f\u0131 koymalar\u0131 nedeni ile Rize \u00e7evresinde ba\u015far\u0131l\u0131 olamam\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n
B\u00fcy\u00fck \u0130skender’in Pers kral\u0131 III. Darius’u kesin bir yenilgiye u\u011fratmas\u0131 ile eline ge\u00e7irdi\u011fi Anadolu Hakimiyeti M.\u00d6. 323 senesine kadar s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. B\u00fcy\u00fck \u0130skender’in \u00f6l\u00fcm\u00fc ile \u0130mparatorlu\u011fun devam\u0131 niteli\u011finde olan Pontos, Koppodkida, Bithynia gibi krall\u0131klar kurulmu\u015ftur. Ancak Trabzon, Rize gibi bir tak\u0131m serbest \u015fehirler, bu krall\u0131klara ba\u011fl\u0131 olmadan varl\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015flerdir.<\/p>\n
PONTOS VE SEL\u00c7UKLULAR D\u00d6NEM\u0130<\/p>\n
\u0130skenderin \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra Komutanlar\u0131 ve Satraplar aras\u0131nda \u00e7\u0131kar egemenlik sava\u015flar\u0131nda ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan eden Mitridates Kitistes Karadeniz k\u0131y\u0131s\u0131nda Sinop dolaylar\u0131na do\u011fru geni\u015fleyen Pontos krall\u0131\u011f\u0131n\u0131 kurdu. Pontos kral\u0131 Farnakes M.\u00d6. 180’de Rize’yi \u0130\u015fgal ederek krall\u0131\u011f\u0131 topraklar\u0131na katt\u0131.<\/p>\n
M.\u00d6. 5. Y\u00fczy\u0131lda Karadeniz’in kuzeyini gezen Herodot sakalar\u0131n “Alazon” (+Alazlar) boyundan s\u00f6z eder. M.S. 23-79 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda ya\u015fayan Romal\u0131 P\u0130L\u0130NUS ayn\u0131 y\u00f6rede “Laz’lar” (Laz’oi) adl\u0131 bir kavim ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirir. 131 y\u0131l\u0131nda Karadeniz k\u0131y\u0131lar\u0131n\u0131 gemi ile dola\u015fan Romal\u0131 ARR\u0130ANOS, Karadeniz’in do\u011fusunda hakim olan Lazlardan bahseder.<\/p>\n
Rize, M.S. 10-395 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Roma, 395 y\u0131l\u0131ndan itibaren de Bizans hakimiyeti alt\u0131nda yer alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Sakalar\u0131n Kars, I\u011fd\u0131r kesimine yak\u0131n G\u00f6k\u00e7eg\u00f6l ile Alagez da\u011f\u0131 aras\u0131nda ya\u015fayan bir boyu olan Amadunuler 626 y\u0131l\u0131nda \u0130ranl\u0131lar\u0131n bask\u0131s\u0131ndan kurtulmak i\u00e7in Boy Beyleri Hamam’\u0131n \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde \u00c7oruh \u0131rma\u011f\u0131n\u0131 a\u015f\u0131p Rize’nin Dampur adl\u0131 \u0131ss\u0131z yerini \u015fenlendirerek ve bu y\u00f6reye HAMAM-A \u015eEN (Hamam\u0131n \u015fenli\u011fi) ad\u0131n\u0131 vererek yerle\u015fip yurt tuttular. Bu y\u00f6reye bu g\u00fcn Hem\u015fin denmektedir. 646 y\u0131l\u0131nda y\u00f6re Araplar taraf\u0131ndan vergiye ba\u011flanm\u0131\u015f olup 737 y\u0131l\u0131nda da k\u0131sa bir s\u00fcre Araplar’\u0131n eline ge\u00e7mi\u015ftir.<\/p>\n
XI. Y\u00fczy\u0131ldan itibaren Rize’ye T\u00fcrkmenlerin ak\u0131nlar\u0131 yo\u011funla\u015f\u0131r. 1071 Malazgirt zaferi ile birlikte Bizans’tan feth edilen b\u00f6lgelerde T\u00fcrk emirlikleri kurulurken, Erzurum-Saltuklular\u0131 da \u00c7oruh nehri boylar\u0131 ile birlikte Rize b\u00f6lgesini hudutlar\u0131 i\u00e7ine ald\u0131lar. Alpaslano\u011flu Sultan Melik\u015fah\u0131n emirlerinden Ebu Yakup ile Emir \u0130sa B\u00f6ri ad\u0131ndaki Komutanlar 24 Haziran 1080 Posof-Kol zaferi ile Apkaz-G\u00fcrcistan krall\u0131\u011f\u0131n\u0131 yenerek Giresun’un bat\u0131s\u0131na kadar olan Do\u011fu Karadeniz b\u00f6lgesinde Bizans’\u0131n Hakimiyetine son verdiler. B\u00f6ylelikle B\u00fcy\u00fck Sel\u00e7uklular\u0131n y\u00fckselme devrinde t\u00fcm Anadolu ile birlikte Rize de Sel\u00e7uklular\u0131n hakimiyetine girmi\u015ftir.<\/p>\n
Bu geli\u015fmelerden sonra 100 bin n\u00fcfuslu \u00c7epni’ler ile K\u00fcrt\u00fcnler Do\u011fu Karadeniz k\u0131y\u0131lar\u0131na ve Rize’nin \u0130kizdere kesimine yerle\u015ftirildiler. 1098 y\u0131l\u0131nda Dan\u0131\u015fmenlilerin y\u00f6reye k\u0131sa bir d\u00f6nem hakimiyetleri s\u00f6z konusudur. Ancak Ha\u00e7l\u0131 seferleri y\u00fcz\u00fcnden canlanan Bizanslar, 1098’de Trabzon ve Rize kesimini Emir\u00fcssevahil S\u00fcl\u00fcbey’den ald\u0131lar. \u00c7oruh vadisinde yerle\u015fmi\u015f olan K\u0131p\u00e7ak boyundan Kubasar ailesi ve taraftarlar\u0131 1195 tarihinde do\u011fudan yeni-K\u0131p\u00e7aklar\u0131n geli\u015finden rahats\u0131z olarak Bizans idaresindeki Rize ve Trabzon b\u00f6lgesine gelip yerle\u015fmi\u015flerdir. \u0130kizdere ve S\u00fcrmene’deki 60 aileden \u00e7ok Kumbasar oyma\u011f\u0131, bunlar\u0131n torunlar\u0131d\u0131r. IV. Ha\u00e7l\u0131 seferinde Frenklerin \u0130stanbul’u i\u015fgali \u00fczerine bask\u0131dan ka\u00e7an KOMMENLER soyu, 1204 y\u0131l\u0131nda Rize’yi de i\u00e7ine alan TRABZON PONTOS RUM imparatorlu\u011funu kurmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n
OSMANLILAR D\u00d6NEM\u0130<\/p>\n
Trabzon Rumlar\u0131, 1456 y\u0131l\u0131ndan itibaren Osmanl\u0131 devletine vergi vermeye ba\u015flam\u0131\u015f, 1461 y\u0131l\u0131nda Trabzon’u feth eden Fatih Sultan Mehmet 1470 y\u0131l\u0131nda Ali Pa\u015fa ismindeki Komutan taraf\u0131ndan Rize ve \u00e7evresi T\u00fcrk egemenli\u011fi alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6ylece Anadolu T\u00fcrk birli\u011fine kat\u0131lan Rize b\u00f6lgesine, 1461 y\u0131l\u0131 ve sonras\u0131nda \u00c7oruh, Amasya, Samsun ve Tokat’tan; 1466 y\u0131l\u0131nda y\u0131k\u0131lan Karamano\u011flu Beyli\u011fi bir daha canlanmas\u0131n diye Konya y\u00f6resinden; 1501 y\u0131l\u0131nda \u015eil \u015eah \u0130smail’in y\u0131kt\u0131\u011f\u0131 S\u00fcnni Akkoyunlulardan Tebriz ve \u00f6teki b\u00f6lgelerden ka\u00e7anlardan; 1515 y\u0131l\u0131nda Dulkad\u0131rli beyli\u011fi kald\u0131r\u0131l\u0131nca Mara-Elbistan T\u00fcrkmenleri Trabzon ve Rize y\u00f6resine yerle\u015ftirildiler. Yavuz Selim devrinde Trabzon’un do\u011fusundaki dirliklerden baz\u0131lar\u0131 \u00fcnl\u00fc O\u011fuz boyu \u00c7epniler’in elinde idi. Fakat \u00c7epnilerin Trabzon’un do\u011fusundaki yerlere ve bilhassa Rize b\u00f6lgesinde yerle\u015fmeleri sonraki y\u00fczy\u0131llarda olmu\u015ftur. Ger\u00e7ekten \u00c7epniler karada ve denizde yi\u011fit\u00e7e m\u00fccadele vererek oralarda kalabal\u0131k topluluklar halinde yurt tutmu\u015flard\u0131r. Bilhassa Rize \u015fehri ve b\u00f6lgesinde \u00c7epniler yo\u011fun bir \u015fekilde yerle\u015fmi\u015flerdir. \u015eimdi Rize \u015fehri ve b\u00f6lgesinde sadece T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fulmas\u0131n\u0131n sebebi bu yo\u011fun \u00c7epni yerle\u015fmesidir. Zaman\u0131m\u0131zda Rize b\u00f6lgesindeki k\u00f6ylerde \u00c7epni adl\u0131 ailelere rastland\u0131\u011f\u0131 gibi, \u00c7epni bu y\u00f6rede “yi\u011fit” , “g\u00f6z\u00fc pek”, “cesur ve \u00e7etin”, adam manas\u0131na geliyor.<\/p>\n
Yavuz Sultan Selim’in sancak beyli\u011fi s\u0131ras\u0131nda Annesi G\u00fclbahar Hatun Sultan Rize’ye gelerek kendi ad\u0131 ile an\u0131lan camii yapt\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
19. Y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131ndan itibaren Rize’de Tuzcuo\u011fullar\u0131n\u0131n isyan\u0131 de\u011fi\u015fik tarihlerde birka\u00e7 kez tekrarlanm\u0131\u015ft\u0131r. 1834 y\u0131l\u0131nda bu isyanlara son verilerek Tuzcuo\u011fullar\u0131 Rumeli de iskan edilmi\u015flerdir.<\/p>\n
Rize, 1867 Vilayet Nizamnamesine g\u00f6re Trabzon Vilayetinin merkez sanca\u011f\u0131n\u0131n 6 kazas\u0131ndan biri durumundad\u0131r. 1877 y\u0131l\u0131nda merkez sanca\u011fa ba\u011fl\u0131 nahiye olmu\u015ftur. 1877-1878 Osmanl\u0131 Rus sava\u015f\u0131n\u0131n ard\u0131ndan Lazistan sanca\u011f\u0131 kurulunca Rize hem kaza, hem de bu sanca\u011f\u0131n merkezi oldu. Birinci Cihan sava\u015f\u0131nda 9 Mart 1916 tarihinde Rize, Ruslar\u0131n i\u015fgaline u\u011fram\u0131\u015f, 2 Mart 1918 de ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131na kavu\u015fmu\u015ftur.<\/p>\n
CUMHUR\u0130YET D\u00d6NEM\u0130<\/p>\n
Cumhuriyet d\u00f6nemine kadar sancak merkezi olan Rize, 20 Nisan 1924 tarihinde Vilayet olmu\u015ftur. 2 Ocak 1936 tarihinde y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe giren 2885 say\u0131l\u0131 Kanunla Erzurum’dan Yusufeli il\u00e7esi, Rize’de Pazar il\u00e7esinden sonraki arazi parseli, il\u00e7e ve bucaklar al\u0131nmak sureti ile bug\u00fcnk\u00fc Artvin ili \u00c7oruh ad\u0131 ile vilayet haline getirilmi\u015f ve Rize ili de tek il\u00e7esi olan Pazarla kalm\u0131\u015ft\u0131r. Bug\u00fcn ise Pazar il\u00e7esi ile birlikte 12 il\u00e7esi bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n
Atat\u00fcrk’\u00fcn Rize’yi ziyareti “Atat\u00fcrk’\u00fcn Sonbahar Seyahatleri” adl\u0131 kitapta \u015f\u00f6yle anlat\u0131lmaktad\u0131r:<\/p>\n
Atat\u00fcrk 17 Eyl\u00fcl 1924’te saat 17 s\u0131ralar\u0131nda Hamidiye Krav\u00fcz\u00f6r\u00fc ile Rize’ye gelmi\u015ftir. Vali, kumandanlar ve halk motorlar ve kay\u0131klarla kar\u015f\u0131lamaya \u00e7\u0131kt\u0131lar, b\u00fcy\u00fck ve co\u015fkun halk tabakalar\u0131 kar\u015f\u0131lama i\u00e7in her t\u00fcrl\u00fc haz\u0131rl\u0131klar\u0131 yapm\u0131\u015flard\u0131. Silah sesleri ve co\u015fkun alk\u0131\u015flarla b\u00fcy\u00fck misafir selamland\u0131.<\/p>\n
\u00c7e\u015fitli heyetler, karaya ayak basm\u0131\u015f bulunan Reisi Cumhuru b\u00fcy\u00fck bir co\u015fkunlukla kar\u015f\u0131lam\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n
Her taraf\u0131 bayraklarla donat\u0131lm\u0131\u015f olan Rize, bir bayram yeri haline d\u00f6nd\u00fc, Reisicumhur hazretleri h\u00fck\u00fcmet kona\u011f\u0131na ve bunu takiben belediyeye, halk f\u0131kras\u0131 ve kumandanl\u0131\u011fa te\u015frif etti. G\u00f6r\u00fc\u015fmek i\u00e7in gelen heyetler de kurbanlar keserek kendilerine b\u00fcy\u00fck sevgi g\u00f6sterilerinde bulunmu\u015flard\u0131r. Geceleyin fener alaylar\u0131 d\u00fczenlenerek bu sevin\u00e7 devam ettirilmi\u015ftir.<\/p>\n
Reisicumhur, ayr\u0131ca bir hoca heyetini de kabul etmi\u015ftir. Bu heyet sunmu\u015f olduklar\u0131 dilek\u00e7ede kapat\u0131lm\u0131\u015f bulunan medreselerin a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131 arz etmi\u015flerdir.<\/p>\n
Gazi Pa\u015fa Hazretleri, memleket ve millet i\u00e7in nelerin tehlikeli olaca\u011f\u0131n\u0131 ihtar ederek bu heyete \u00f6zet olarak a\u015fa\u011f\u0131daki s\u00f6zleri s\u00f6ylemi\u015ftir.: “Mektep istemiyorsunuz, halbuki millet onu istiyor, b\u0131rak\u0131n\u0131z art\u0131k bu zavall\u0131 millet, bu evlad\u0131 memleket yeti\u015fsin, medreseler a\u00e7\u0131lmayacakt\u0131r, millete mektep laz\u0131md\u0131r.” Gazinin bu a\u00e7\u0131klamalar\u0131 “Bravo” sesleri ile alk\u0131\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
17 Eyl\u00fcl 1924 tarihinde Atat\u00fcrk’\u00fcn Rize’ye te\u015frif ettiklerinde misafir kald\u0131\u011f\u0131 ev bu g\u00fcn Atat\u00fcrk M\u00fczesi olarak halk\u0131n ziyaretine a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n
ATMACA K\u00dcLT\u00dcR\u00dc VE ATMACACILIK<\/p>\n
Rize\u2019nin k\u00fclt\u00fcrel dokusu i\u00e7erisinde \u201cAtmaca Avc\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n ve E\u011fitiminin\u201d \u00f6nemli bir yeri vard\u0131r. Geleneksel bir unsur olan \u201cAtmacac\u0131l\u0131k\u201d, ba\u015fta Arde\u015fen il\u00e7esi olmak \u00fczere \u00c7ayeli, Pazar ve F\u0131nd\u0131kl\u0131 il\u00e7elerini de kapsayan sahil kesiminde yayg\u0131n olarak g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n
Atmacac\u0131l\u0131k, atmacan\u0131n yakalanmas\u0131ndan, e\u011fitilmesine ve atmacayla avc\u0131l\u0131k yap\u0131lmas\u0131na kadar uzanan zahmetli bir s\u00fcreci ifade eder. Bu s\u00fcre\u00e7te ilkin bir b\u00f6cek (\u00e7ekirge, danaburnu v.b.) tutulur. Bu b\u00f6cekle bir ku\u015f (ser\u00e7e, g\u00fcvercin v.b.) yakalan\u0131r ve bu ku\u015f vas\u0131tas\u0131yla da atmaca tuza\u011fa \u00e7ekilerek yakalan\u0131r. Yakalanan atmaca e\u011fitilir ve sonra da atmacayla ava \u00e7\u0131k\u0131l\u0131r. Ba\u015f\u0131ndan sonuna kadar b\u00fcy\u00fck bir u\u011fra\u015f, ustal\u0131k ve sab\u0131r gerektiren atmacac\u0131l\u0131k, b\u00f6lge k\u00fclt\u00fcr\u00fc i\u00e7erisinde kendine has bir yer edinmi\u015ftir.<\/p>\n
Atmaca k\u00fclt\u00fcr\u00fc; renk, \u015fekil ve hareketlerine g\u00f6re atmacalara verilen isimlerden, bu u\u011fra\u015f i\u00e7in kullan\u0131lan malzemelere, b\u00f6ceklere, ku\u015flara ve atmaca tutkusunun yaratt\u0131\u011f\u0131 t\u00fcrk\u00fclere, atas\u00f6zlerine, anlatmalara kadar uzanan zengin bir birikimdir.<\/p>\n
B\u00f6lge insan\u0131n\u0131n atmacaya olan ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00f6yle bir seviyededir ki, atmacalar\u0131 \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcnde g\u00fcnlerce a\u011flayanlardan s\u0131k\u00e7a s\u00f6z edilir. \u0130nsan\u0131 b\u00f6ylesine etkileyen bu sevginin nedeni ancak tutkuyla ve geleneksel duyguyla ifade edilebilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc atmacac\u0131l\u0131k yapanlar ne yakalad\u0131klar\u0131 atmacan\u0131n, ne avlad\u0131klar\u0131 b\u0131ld\u0131rc\u0131n\u0131n ve ne de harcad\u0131klar\u0131 eforun maddi olarak kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 alamazlar. Tek \u00f6d\u00fclleri ald\u0131klar\u0131 manevi doyumdur. Do\u011fadaki hayvan ili\u015fkilerini ve i\u00e7g\u00fcd\u00fclerini kullanabilmeyi \/ y\u00f6nlendirebilmeyi \u00f6\u011frenmi\u015f olan y\u00f6re insan\u0131, ne zaman ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 bilinmeyen bu ata sporunu yapmaktan b\u00fcy\u00fck bir keyif duyar.<\/p>\n
Y\u00f6renin k\u00fclt\u00fcrel sembollerinden biri olan atmaca, Arde\u015fen Kaymakaml\u0131\u011f\u0131 ve Arde\u015fen Belediyesi taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen \u201cArde\u015fen Atmaca \u015eenlikleri\u201dne de esin kayna\u011f\u0131 olmu\u015ftur. Ayr\u0131ca son y\u0131llarda gerek ulusal, gerekse uluslar aras\u0131 bas\u0131n yay\u0131n organlar\u0131n\u0131n ve konu ile ilgilenen ki\u015filerin de b\u00f6lgeye gelerek ara\u015ft\u0131rmalarda bulunduklar\u0131 g\u00f6zlemlenmektedir.<\/p>\n
Rize Bezi Dokumac\u0131l\u0131\u011f\u0131<\/p>\n
Ge\u00e7mi\u015fte Rize\u2019de en yayg\u0131n el sanat\u0131 dokumac\u0131l\u0131kt\u0131. Kenevir ipli\u011finden dokunan bu bezler, i\u00e7 \u00e7ama\u015f\u0131r\u0131 yap\u0131m\u0131nda kullan\u0131l\u0131rd\u0131. Dokunan Rize bezleri bir\u00e7ok d\u0131\u015f \u00fclkede al\u0131c\u0131 bulurdu. Ancak, Cumhuriyet d\u00f6neminde kenevir \u00fcretiminin giderek yerini \u00e7ay \u00fcretimine b\u0131rakmas\u0131 ve dokumalarda pamuk ipli\u011finin kullan\u0131lmas\u0131yla dokumalar\u0131n nitelikleri de de\u011fi\u015fmi\u015f, ilde kenevir \u00fcretimine dayanan dokumac\u0131l\u0131k giderek azalm\u0131\u015ft\u0131r. Kenevir ipli\u011fi ile dokunan bezler teri \u00e7abuk kuruttu\u011fu, havs\u0131z oldu\u011fu i\u00e7in al\u0131c\u0131s\u0131 \u00e7oktu. Pazar\u0131n geni\u015f olmas\u0131 kenevir \u00fcreticili\u011fini de yayg\u0131nla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131<\/p>\n
Genel olarak Rize bezi diye bilinen bezlerde (feretiko, keten, \u015fut bezi) daha \u00e7ok kenevir ipli\u011fi, kimilerinde de pamuk ipli\u011fi kullan\u0131l\u0131yordu. \u0130l d\u0131\u015f\u0131ndan sa\u011flanan pamuk ipli\u011fi ile pe\u015ftamal ve pe\u00e7ete, hayvanc\u0131l\u0131kla ge\u00e7inen da\u011f k\u00f6ylerinden sa\u011flanan y\u00fcn ipli\u011fi ile \u015fal denilen kaba kuma\u015flar dokunuyordu.<\/p>\n
Son y\u0131llarda dokumac\u0131l\u0131k sekt\u00f6r\u00fc di\u011fer illerden getirilen hammaddeyi Rize\u2019de bulunan birka\u00e7 at\u00f6lyede i\u015fleyerek, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz modas\u0131na uyarak varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 devam ettirmeye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n
HALK MUTFA\u011eI<\/p>\n
Halk mutfa\u011f\u0131, bir b\u00f6lgedeki halk\u0131n g\u00fcnl\u00fck veya mevsimlik (sezonluk) yiyecek ve i\u00e7ecek \u00fcr\u00fcnlerinin haz\u0131rlan\u0131\u015f\u0131n\u0131, t\u00fcketimini; bu \u00fcr\u00fcnlerin hammaddesinin \u00fcretimini ya da teminini; bunlar\u0131n haz\u0131rlan\u0131p t\u00fcketildi\u011fi mekanlar\u0131 ve kullan\u0131lan ara\u00e7lar\u0131 ve de b\u00fct\u00fcn bu a\u015famalarla ilgili inan\u0131\u015f ve de\u011fer yarg\u0131lar\u0131n\u0131 i\u00e7eren geni\u015f bir konuyu kapsar.<\/p>\n
Rize b\u00f6lgesinde, halk k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn bir\u00e7ok alan\u0131nda oldu\u011fu gibi halk mutfa\u011f\u0131 ve yemek k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde de 1940\u2019l\u0131 y\u0131llardan sonra ba\u015flayan \u00e7ay \u00fcreticili\u011finin ve k\u00f6ylere y\u00f6nelik kalk\u0131nma hamlelerinin etkisiyle de\u011fi\u015fimin ve yeniliklerin \u00f6n\u00fc a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu d\u00f6nemle birlikte k\u00f6yler birbirleriyle ve kent merkezleriyle, kentler de di\u011fer b\u00fcy\u00fck \u015fehirlerle daha kolay al\u0131\u015f veri\u015f (maddi ve manevi) imkan\u0131 bulmu\u015flard\u0131r. \u201cBir yerde \u00fcretilen, di\u011fer yerlerde de t\u00fcketilmeye ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r.\u201d B\u00f6ylece kapal\u0131 toplum yap\u0131s\u0131ndaki geleneksel mutfak d\u00fczeni de\u011fi\u015fmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
B\u00f6lgedeki tar\u0131m alanlar\u0131n\u0131n darl\u0131\u011f\u0131 ve iklim \u00f6zellikleri nedeniyle s\u0131n\u0131rl\u0131 t\u00fcrde sebze (m\u0131s\u0131r, karalahana, fasulye, kabak v.b.) yeti\u015ftirilebilmektedir. \u0130klim ko\u015fullar\u0131 \u00e7e\u015fitli meyvelerin yeti\u015fmesine olanak tan\u0131sa da bah\u00e7ecilik i\u00e7in yeterli alanlar\u0131n olmamas\u0131ndan dolay\u0131 genelde aile i\u00e7i t\u00fcketime y\u00f6nelik \u00fcretim yap\u0131lmaktad\u0131r. (elma, mandalina, armut, hurma.) 1990\u2019larla birlikte, b\u00f6lgede ticari ama\u00e7l\u0131 \u201ckivi\u201d yeti\u015ftiricili\u011fine de ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Y\u00f6rede yap\u0131lan sebze ve meyve \u00fcretiminin yan\u0131nda, halk mutfa\u011f\u0131n\u0131 \u015fekillendiren iki \u00f6nemli kaynak, deniz ve hayvan \u00fcr\u00fcnleridir. Karadeniz denince akla ilk gelen \u015feylerden birisi \u201chamsi\u201ddir. Ba\u015fta hamsi olmak \u00fczere, deniz \u00fcr\u00fcnlerinin Rize mutfa\u011f\u0131ndaki yeri tart\u0131\u015f\u0131lmazd\u0131r. Bunun yan\u0131nda, \u00e7ay tar\u0131m\u0131n\u0131n yap\u0131lamad\u0131\u011f\u0131 k\u00f6ylerin ve yayla ya\u015fam\u0131n\u0131n ba\u015fl\u0131ca \u00fcretim faaliyeti olan hayvansal g\u0131dalar da Rize mutfak k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc zenginle\u015ftirmektedir.<\/p>\n
\u00c7ayc\u0131l\u0131ktan \u00f6nceki d\u00f6nemlerde yayg\u0131n olarak \u00fcz\u00fcm yeti\u015ftiricili\u011fi ve pekmez \u00fcretimi yap\u0131lmakta idi. \u00c7ay tar\u0131m\u0131n\u0131n yayg\u0131nla\u015fmas\u0131yla birlikte asma a\u011fa\u00e7lar\u0131 yerlerini \u00e7ay bitkilerine b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00fcz\u00fcm yeti\u015ftiricili\u011fi ve pekmez yap\u0131m\u0131 az miktarda ve s\u0131n\u0131rl\u0131 alanlarda yap\u0131lmaktad\u0131r. (\u00dcz\u00fcm pekmezi d\u0131\u015f\u0131nda armut pekmezi de yap\u0131lmaktad\u0131r.) Y\u00f6rede ar\u0131c\u0131l\u0131k \u00f6nemini hala korumaktad\u0131r. D\u00fcnyaca \u00fcnl\u00fc \u201cAnzer Bal\u0131\u201d ve \u201cDeli Bal\u201d bu b\u00f6lgede \u00fcretilmektedir.<\/p>\n
MISIR EKME\u011e\u0130<\/p>\n
Y\u00f6resel yiyeceklerin temelinde genellikle m\u0131s\u0131r ve m\u0131s\u0131r unu bulunmaktad\u0131r. Bunun b\u00f6yle olmas\u0131 da tabiidir. Eskiden anbarda m\u0131s\u0131r oldu mu korkacak bir \u015fey yoktu. Evde her zaman ekmek varsa yiyecek de var demekti.<\/p>\n
M\u0131s\u0131r ekme\u011fi pi\u015firmenin iki safhas\u0131 bulunmaktad\u0131r. Bir; ekme\u011fin pi\u015f irilece\u011fi plekiyi bu i\u015fe haz\u0131rlamak, ikincisi de ekmek hamurunu yo\u011furmak.<\/p>\n
Plekiler \u00fc\u00e7 kiloluktan alt\u0131 kilolu\u011fa kadar k\u00fc\u00e7\u00fckten b\u00fcy\u00fci\u011fe do\u011fru s\u0131ralan\u0131r. Diyelimki \u00fc\u00e7 kiloluk plekide ekmek yapmaya karar verdik: Tok bir ate\u015f yakar, ate\u015fin iki yan\u0131na demir ayaklar\u0131 koyar\u0131z, plekiyi a\u011fz\u0131 a\u015fa\u011f\u0131 olarak bu demirle\u0131in \u00fczerine yerle\u015ftiririz.<\/p>\n
Ate\u015f plekiyi iyice k\u0131zd\u0131r\u0131rken bol k\u00f6z ve k\u00fcl de b\u0131rak\u0131r. Bu arada ekmek hamurunu s\u0131cak su ile yo\u011furmak i\u00e7in yanan ate\u015fin kenar\u0131na bir g\u00fc\u011f\u00fcm su konur.<\/p>\n
Pleki ate\u015fin \u00dczerinde pi\u015fedursun, biz di\u011fer yandan ekmek hamurunu haz\u0131rlar\u0131z. En eskilerde ekmek teknesi a\u011fa\u00e7tand\u0131 ve \u00e7ekme olarak yap\u0131l\u0131rd\u0131. Anbardan \u00fc\u00e7 kiloluk un alarak ekmek teknesine elekle\u0131iz. Tuz kal\u0131n oldu\u011fundan bir kapa konur ve s\u0131cak su ile temizlendikten sonra eritilerek teknedeki unun ortas\u0131na d\u00f6k\u00fcl\u00fcr, yeteri kadar da el yakan s\u0131cak su ilave edilir ve hamur iyice yo\u011frulur. Bu arada s\u0131cak su eli yakar ve hamur parmaklara yap\u0131\u015f\u0131r. Bunun i\u00e7in hamuru yo\u011furan kad\u0131n, yan\u0131nda bir sahanla bir miktar so\u011fuk su al\u0131r ve zaman zaman elini bu so\u011fuk suya bat\u0131rarak ve parmaklardan temizliyerek i\u015fini tamamlar.<\/p>\n
Yo\u011furma i\u015fi bitince hamur yuvarlak hale getirilir ve tekneye konan bir tutam un \u00fczerine gezdirili\u0131. Bu unlar hamun\u0131n plekiye yap\u0131\u015f mas\u0131m \u00f6nler. Ekmek hamuruna bir miktar \u015feker, bir miktar balli lobya unu, bir miktar zeytinya\u011f\u0131 koymak ekme\u011fe tad verir. S\u00fct ve yumurta da konabilir. Hamur tarif edildi\u011fi gibi yo\u011frulduktan sonra s\u0131ra pi\u015firmeye gelmi\u015ftir. \u015eimdi de ekme\u011fin pi\u015fi\u0131ilmesini g\u00f6relim.<\/p>\n
Pleki, iyice pi\u015fti\u011fine emin olunduktan sonra (Pi\u015fmi\u015f plekinin \u00fczerine b\u0131rak\u0131lan bir damla su hemen buharla\u015f ir) bir kukari ve bir par\u00e7a pa\u00e7avra yard\u0131m\u0131yla ate\u015f in \u00fczerinden al\u0131n\u0131r ve yana \u00e7ekilir. Haz\u0131rlanan hamur s\u0131cak olan plekiye yerle\u015ftirilir ve \u00e7evirme ekmek yapilacaksa pleki pa\u00e7avra ile dildendirilir, i\u00e7indeki hamur elin ayas\u0131na al\u0131narak plekiye ters konur. B\u00f6ylece yap\u0131\u015fmay\u0131 \u00f6nleyen un da g\u00f6revini yapm\u0131\u015ft\u0131r. Ate\u015fteki k\u00f6zler ve k\u00fcller kenara \u00e7ekilerek pleki, alttan da k\u0131zm\u0131\u015f olan ocak ta\u015f\u0131n\u0131n \u00fczerine s\u00fcr\u00fcl\u00fcr ve \u00fczeri bir sacla kapat\u0131larak, sac \u00fczerine hafif bir ate\u015f yakil\u0131r. A\u0131tan k\u00fcller ve k\u00f6zlerle plekinin \u00e7evresi \u00e7epe\u00e7ev\u0131e sanl\u0131r. B\u00f6ylece plekideki ekmek alttan, \u00fcstten ve yanlardan yava\u015f yava\u015f pi\u015fer. \u00dcstten k\u0131zarm\u0131\u015fsa pi\u015fmi\u015f demektir. Iyi bir usta, ate\u015fi ustalikla yakarak oldu\u011fu gib b\u0131rak\u0131r ve ekme\u011fin pi\u015fip pi\u015fmedi\u011fini kontrol etmeye gerek g\u00f6rmez.<\/p>\n
S\u0131cak ekmek, tereya\u011f\u0131 ve minci ile kat\u0131k edilince bir ho\u015f olur. Acl\u0131\u011f\u0131 fevkalade giderir ve ba\u015fka bir \u015fey istemez.<\/p>\n
\u00c7ORBALAR<\/p>\n
Her yerde birinci yemek olarak al\u0131nan sulu \u00e7orbalar Rize b\u00f6lgesinde pek fazla bilinmez. Birinci yemek olarak sofraya gelenler genellikle tava yemekleridir. Bu yemekler sofraya s\u0131cak olarak getirilirler. Tur\u015fu kavurmas\u0131, muhlama ve bunlar\u0131n de\u011fi\u015fik \u00e7e\u015fitleri gibi. Rize’de baz\u0131 sulu yemekler “manca” diye adland\u0131nl\u0131r. Bunlar \u00e7orba t\u00fcr\u00fc yemekler olarak m\u00fctalaa edilebilirse de umumiyetle tava yemeklerinden sonra ikinci yemek olarak al\u0131n\u0131rlar. Fasulye mancas\u0131, lahana mancas\u0131, kabak mancas\u0131 gibi.<\/p>\n
KORKOTO \u00c7ORBASI VEYA AYRAN \u00c7ORBASI<\/p>\n
Korkoto : K\u0131r\u0131lm\u0131\u015f m\u0131s\u0131r<\/p>\n
Malzemeler: \u0130ki su barda\u011f\u0131 korkoto, Bir su barda\u011f\u0131 ayran, \u0130ki \u00e7orba ka\u015f\u0131\u011f\u0131 tereya\u011f\u0131<\/p>\n
Yap\u0131l\u0131\u015f\u0131: \u00d6nce korkoto suya at\u0131l\u0131r, ayran ve tuz kat\u0131l\u0131r, tereya\u011f\u0131 konup pi\u015firilir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde; sal\u00e7a tereya\u011fmda pi\u015firile\u0131ek servis yap\u0131l\u0131rken \u00e7orban\u0131n \u00fczerine gezdirilmektedir.<\/p>\n
FASULYE (LOBYA) \u00c7ORBASI<\/p>\n
Malzemeler: U\u00e7 su barda\u011f\u0131 kuru fasulye, Domates b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnde i\u00e7ya\u011f\u0131, Iki ba\u015f ortaboy so\u011fan veya so\u011fana kar\u015f\u0131l\u0131k prasa yapra\u011f\u0131<\/p>\n
Yap\u0131l\u0131\u015f\u0131: Once kuru fasulye suda pi\u015firilir. So\u011fanlar veya prasa yapraklan ayr\u0131 bir kapta pembele\u015finceye kadar ya\u011fda kavrulur, fas\u00fclye, i\u00e7ya\u011f\u0131, tuz ve su ilave edilip pi\u015finceye kadar yeniden kaynat\u0131l\u0131r. Kemik ilave edilirse daha lezzetli olur. Nane kat\u0131larak yenir.<\/p>\n
HOP\u0130 VEYA HUPI \u00c7ORBASI<\/p>\n
Malzemeler: U\u00e7 yo\u011furt kasesi hopi. (\u0130\u00e7iyle birlikte kurutulmu\u015f kuru fasulye), bir ka\u015f\u0131k tereya\u011f\u0131, Bir domates b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnde i\u00e7ya\u011f\u0131, \u0130ki ba\u015f so\u011fan veya bunun kadar prasa yapra\u011f\u0131<\/p>\n
Yap\u0131l\u0131\u015f\u0131: ince do\u011franm\u0131\u015f so\u011fanlar veya prasa yapraklar\u0131 ya\u011fla kavmlur. K\u0131r\u0131lm\u0131\u015f fas\u00fclye hopileri i\u00e7ine at\u0131larak kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r, su ve tuz ilave edilip pi\u015f irilir. Kemik ilave edilerek pi\u015firilirse iyi olur. Nane ve sarm\u0131sak ilave edilerek yenir.<\/p>\n
KABAK \u00c7ORBASI<\/p>\n
Malzemeler: Bir beyaz kaba\u011f\u0131n d\u00f6rtte bi\u0131i, Bir su barda\u011f\u0131 kuru fas\u00fclye, U\u00e7 \u00e7orba ka\u015f\u0131\u011f\u0131 ya\u011f.<\/p>\n
Yap\u0131l\u0131\u015f\u0131: Kabu\u011fu soyulan kabak ku\u015fba\u015f\u0131 \u015feklinde do\u011fran\u0131r, kazana konup ayr\u0131 bir kapta pi\u015f erken ba\u015fka bir kapta pi\u015firilen kuru fas\u00fclye, tuz ve ya\u011fla birlikte kaba\u011fa ilave edilir. Kum fasulye yerine taze fasUlye kullan\u0131labilir. \u00c7orbaya bulgur, arpa veya pirin\u00e7 ilave edilebilir.<\/p>\n
SEBZE YEMEKLER\u0130<\/p>\n
FASULYE TAVALIS\u0130<\/p>\n
Malzemeler: Bir kilo taze fas\u00fclye, iki ba\u015f so\u011fan veya so\u011fan yerine yeteri kadar prasa yapra\u011f\u0131, be\u015f di\u015f sarm\u0131sak, iki ka\u015f\u0131k tereya\u011f\u0131 veya zeytinya\u011f\u0131<\/p>\n
Yap\u0131l\u0131\u015f\u0131: Bir kilo daneli fas\u00fclye k\u0131r\u0131larak kazana konur, yeterince pi\u015firildikten sonra bir s\u00fczge\u00e7te s\u00fcz\u00fcl\u00fcr. \u0130nce do\u011franm\u0131\u015f so\u011fan veya so\u011fan yerine prasa yapra\u011f\u0131 ya\u011fda kavrulur. S\u00fczge\u00e7te s\u00fczd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz fas\u00fclyeler \u00f6nceden haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z sarm\u0131sak, so\u011fan kavruntusuna ilave edilir; tuzu konulup 10-15 dakika tavada veya kazanda kavrulur, s\u0131cak yenir.<\/p>\n
TUR\u015eU KAVURMA VEYA TUR\u015eU TAVALISI<\/p>\n
Malzemeler: Bir kilo fas\u00fclye tur\u015fusu, \u00fc\u00e7 ba\u015f so\u011fan veya buna denk prasa yapra\u011f\u0131, be\u015f di\u015f sarm\u0131sak, iki ka\u015f\u0131k tereya\u011f\u0131 veya buna denk zeytinya\u011f\u0131<\/p>\n
Yap\u0131l\u0131\u015f\u0131: Fasulye tur\u015fusu bir g\u00fcn \u00f6nceden suya konur, tuzu \u00e7\u0131kart\u0131l\u0131r. Hi\u00e7 su kalmayacak \u015fekilde elle s\u0131k\u0131l\u0131r. So\u011fanlar, ay \u015feklinde bir tavaya do\u011fran\u0131rlar ve zeytinya\u011f\u0131 ile penbele\u015finceye kadar kavrulurlar. Daha sonra haz\u0131rlanan tur\u015fu, tavaya ilave edilir, ezilmi\u015f sarm\u0131sak ve az bir miktar biber konarak 10-15 dakika kavrulur. S\u0131cak veya so\u011fuk olarak yenebilir. Eskiden ilk yemek olarak ve m\u0131s\u0131r ekme\u011fi ile birlikte yeniyordu. Bir lokma ekmek tavaya uzan\u0131yor ve parmaklar yard\u0131m\u0131yla bir tutam tur\u015fu al\u0131n\u0131p a\u011f\u0131za getiriliyordu. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde ise tur\u015fu kavurma, salata gibi sofraya konulmakta ve i\u015ftah a\u00e7\u0131c\u0131 olarak al\u0131nmaktad\u0131r.<\/p>\n
PAZI TAVALIS\u0130 VEYA PAZI KAVURMASI<\/p>\n
Malzemeler: D\u00f6rt ba\u011f paz\u0131, \u00fc\u00e7 ba\u015f so\u011fan veya buna denk prasa, be\u015f alt\u0131 di\u015f sarm\u0131sak, ki ka\u015f\u0131k tereya\u011f\u0131<\/p>\n
Yap\u0131l\u0131\u015f\u0131: So\u011fanlar halka halka do\u011fran\u0131p ya\u011fda kavrulur. Ha\u015flan\u0131p s\u00fcz\u00fclen paz\u0131lar s\u0131k\u0131larak ya\u011fda kavrulmu\u015f so\u011fana ilave edilir. Ezilmi\u015f sarm\u0131sak ve tuz konup 10-15 dakika kavrulur.<\/p>\n
TOMARI TAVALISI VEYA KAVURMASI<\/p>\n
Tomari sulak yerlerde, \u0131rmak kenarlar\u0131nda kendili\u011finden yeti\u015fen otsu bir bitkidir. Yapraklan paz\u0131 yapra\u011f\u0131 geni\u015fli\u011finde ve paz\u0131dan biraz daha serttir. Tomari kavurmas\u0131 Paz\u0131 kavurmas\u0131 gibi yap\u0131lmaktad\u0131r. Paz\u0131 ve tomari kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 olarak da yapilab\u0131l\u0131r.<\/p>\n
PAZI DOLMASI<\/p>\n
Malzemeler: D\u00f6rt ba\u011f paz\u0131, bir bardak korkoto (K\u0131r\u0131lm\u0131\u015f M\u0131s\u0131r) , iki ba\u015f so\u011fan, iki ka\u015f\u0131k tereya\u011f\u0131.<\/p>\n
Yap\u0131l\u0131\u015f\u0131: Once paz\u0131lar bir kazanda ha\u015flan\u0131p s\u00fcz\u00fcl\u00fcr. Do\u011franm\u0131\u015f so\u011fanlar ya\u011fda kavrulur. Daha \u00f6nce ha\u015flanm\u0131\u015f ve s\u00fcz\u00fclm\u00fc\u015f paz\u0131lar do\u011franarak kazana ilave edilir, daha \u00f6nce \u0131slat\u0131lm\u0131\u015f korkoto, su ve tuz konur, karabiber kat\u0131l\u0131r, 20 ila 30 dakika pi\u015firilir. Pirin\u00e7li ispanak yeme\u011fi k\u0131vam\u0131nda veya biraz daha kat\u0131 olur. Korkoto yerine bulgur veya pirin\u00e7 konabilir.<\/p>\n
KARA LAHANA DOLMASI<\/p>\n
Malzemeler: D\u00f6rt ba\u011f lahana, iki ba\u015f so\u011fan, bir su barda\u011f\u0131 korkoto, iki ka\u015f\u0131k tereya\u011f\u0131 veya i\u00e7 ya\u011f\u0131.<\/p>\n
Yap\u0131l\u0131\u015f\u0131: Eritilmi\u015f ya\u011fda so\u011fanlar kavrulur. Do\u011franm\u0131\u015f ha\u015flanm\u0131\u015f ve s\u00fcz\u00fclm\u00fc\u015f lahanalar buna ilave edilir. Suyu, tuzu, ve ac\u0131 biberi konulduktan sonra 20-30 dakika kadar paz\u0131 dolmas\u0131 k\u0131vam\u0131nda pi\u015firilir. Suyu tuzu konulurken daha \u00f6nceden \u0131slat\u0131lm\u0131\u015f korkoto da ilave edilir. Korkoto yerine bulgur ve pirin\u00e7 de konabilir.<\/p>\n
LAHANA HA\u015eLAMASI<\/p>\n
Malzemeler: Alt\u0131 ba\u011f lahana, bir domates b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnde i\u00e7ya\u011f\u0131, bir kase fas\u00fclye, iki ka\u015f\u0131k m\u0131s\u0131r unu, iki ka\u015f\u0131k tereya\u011f\u0131, bir kiloya yak\u0131n kemik, bir miktar ac\u0131 biber (Lav Biberi)<\/p>\n
Yap\u0131l\u0131\u015f\u0131: Lahanalar \u00f6nce y\u0131kan\u0131p temizlenir. Daha sonra elle b\u00fck\u00fclerek do\u011fran\u0131r, fas\u00fclye ile beraber veya ayr\u0131 ayr\u0131 ha\u015flan\u0131r ve s\u00fczl\u00fcr. Lahana kaynat\u0131l\u0131p s\u00fcz\u00fclmezse tad\u0131 ac\u0131 olur. Kazana su koyarak b\u00fct\u00fcn malzeme buna ilave edilir. Tuzu biberi konur, yar\u0131m saat pi\u015firilir.<\/p>\n
EZME LAHANA VEYA VURMA LAHANA<\/p>\n
Malzemeler: Alt\u0131 ba\u011f kara lahana, bir domates b\u00fcy\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde i\u00e7ya\u011f\u0131, bir ka\u015f\u0131k tereya\u011f\u0131, bir bardak i\u00e7ya\u011f\u0131, bir bardak un, az miktarda ac\u0131 biber.<\/p>\n
Yap\u0131l\u0131\u015f\u0131: Once, temizlenmi\u015f ve do\u011franm\u0131\u015f lahana ve fas\u00fclye ayr\u0131 ayr\u0131 ha\u015flan\u0131r ve s\u00fcz\u00fcl\u00fcrler. M\u0131s\u0131r unu d\u0131\u015f\u0131nda b\u00fct\u00fcn malzemeler ve tuz kazana konur, kaynat\u0131lm\u0131\u015f su ilave edilir ve pi\u015firilir. Suyu bir ba\u015fka kapa al\u0131n\u0131p ezme i\u015fine giri\u015filir. Lahanay\u0131 ezmek i\u00e7in \u00f6zel bir kutali (Kep\u00e7e uzunlu\u011funda d\u00fcz yontulmu\u015f a\u011fz\u0131 d\u00f6rt parmak kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda ve geni\u015fli\u011finde bir ara\u00e7) veya kep\u00e7e kullan\u0131l\u0131r ve lahana muhallebi k\u0131vam\u0131 al\u0131ncaya kadar ezilir. Ezme i\u015fi bitince lahanadan daha \u00f6nce al\u0131nm\u0131\u015f olan su ve bir miktar m\u0131s\u0131r unu kazana yava\u015f yava\u015f ilave edilir ve 5 ila 10 dakika kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131larak kaynat\u0131l\u0131r. Ezme lahanaya damak zevkine g\u00f6re tatl\u0131 kaba\u011f\u0131, taze fas\u00fclye, taze m\u0131s\u0131r veya paz\u0131 ilave edilebilir.<\/p>\n
LAHANA ROHTIKOSU<\/p>\n
Lahana rohtikosu ayr\u0131 bir yemek olmay\u0131p ezme lahanadan yap\u0131lan bir yiyecektir. Ezme lahanaya ufalanm\u0131\u015f m\u0131s\u0131r ekme\u011fi ve tereya\u011f\u0131 katarak kaynatil\u0131r. E\u011fer kavurma konursa daha lezzetli olur.<\/p>\n
LAHANA SARMASI VEYA ETL\u0130 LAHANA DOLMASI<\/p>\n
Malzemeler: Alt\u0131 veya yedi ba\u011f kara lahana, \u00fc\u00e7 ba\u015f so\u011fan, bir kilo ince k\u0131y\u0131lm\u0131\u015f et, bir kase korkoto, maydonoz.<\/p>\n
Yap\u0131l\u0131\u015f\u0131: So\u011fanlar ince ince do\u011fran\u0131r. Yeteri kadar tuzla ovulur, ince k\u0131y\u0131lm\u0131\u015f et, korkoto, maydonoz, tuz, su ilave edilerek dolma i\u00e7i haz\u0131rlan\u0131r, daha \u00f6nce ha\u015flanm\u0131\u015f s\u00fcz\u00fclm\u00fc\u015f lahanayapraklar\u0131 ile sar\u0131l\u0131r. Dolmalar\u0131n \u00fczerini ge\u00e7miyecek kadar su konulup kazanda pi\u015firilir, s\u0131cak servis yap\u0131l\u0131r. Kazan\u0131n en alt\u0131na kemik konursa daha lezzetli olur. Korkoto yerine bulgur veya pirin\u00e7 konabilir.<\/p>\n
ISIRGAN YEME\u011e\u0130<\/p>\n
Kendili\u011finden yeti\u015fen \u0131s\u0131rgan otundan yap\u0131lan yeme\u011fin tarifi \u00c7ayeli’nden al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Yap\u0131l\u0131\u015f\u0131: Taze \u0131s\u0131rgan y\u0131kan\u0131r, ha\u015flan\u0131r ve s\u00fcz\u00fcl\u00fcr. Iki ba\u015f k\u0131y\u0131lm\u0131\u015f so\u011fan bir tencerede bir ka\u00e7 ka\u015f\u0131k ya\u011fla kavrulur, sal\u00e7as\u0131 ve s\u00fcz\u00fclm\u00fc\u015f \u0131s\u0131rganlar tencereye konur. Yeterince kaynar su ile iki bardak s\u00fct ve tuz ilave ed\u0131l\u0131r. \u0130ste\u011fe g\u00f6re karabiber de konabilir. Is\u0131rgan yeme\u011finin baz\u0131 hastal\u0131ldara yararl\u0131 oldu\u011fu s\u00f6ylenmektedir.<\/p>\n
HAMS\u0130 \u0130LE YAPILAN Y\u00d6RESEL YEMEKLER<\/p>\n
Bu b\u00f6l\u00fcmde hamsinin her yerde yap\u0131lan \u0131zgaras\u0131, tavas\u0131 ve bu\u011fulamas\u0131ndan de\u011fil, y\u00f6reye \u00f6zg\u00fc hamsili yemeklerden bahsedilecektir. Bunlar\u0131n ba\u015fl\u0131calar\u0131 hamsili ekmek, hamsili plav, hamsi \u00e7\u0131\u011f\u0131rtas\u0131, hamsi k\u00f6ftesi ve kiremitte hamsi adlar\u0131 alt\u0131nda yap\u0131lan hamsii yiyeceklerdir. Tuzlanarak bir aydan fazla bekletilen hamsi olgunla\u015f\u0131na sardalya veya torik gibi \u00e7i\u011f olarak ta yenebilir. Tuzlu hamsi suya konarak tuzu al\u0131n\u0131r, k\u0131l\u00e7\u0131\u011f\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131r, limon, maydonoz ve zeytinya\u011f\u0131 ile beslenerek g\u00fczel bir yiyecek olur. Sofralar\u0131m\u0131zda salata gibi al\u0131nabilir.<\/p>\n
HAMS\u0130KOL\u0130 (HAMS\u0130L\u0130 EKMEK)<\/p>\n
Malzemeler: Bir ba\u011f paz\u0131, bir ba\u011f taze so\u011fan veya buna denk kuru so\u011fan, Bir ba\u011f prasa yapra\u011f\u0131, bir iri domates b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnde i\u00e7ya\u011f\u0131, d\u00f6rt bardak m\u0131s\u0131r unu, iki ka\u015f\u0131k tereya\u011f\u0131, bir avu\u00e7 nane, iki kase hamsi.<\/p>\n
Yap\u0131l\u0131\u015f\u0131: \u00d6nceden suya konmu\u015f hamsiler k\u0131l\u00e7\u0131klar\u0131ndan ay\u0131klan\u0131r. B\u00fct\u00fcn sebzeler ve i\u00e7ya\u011f\u0131 ince ince do\u011fran\u0131r, elenmi\u015f un ve kaynar su ilave edilerek kar\u0131\u015ft\u0131ril\u0131r ve ekmek hamuru \u015feklinde hafif\u00e7e yo\u011frularak m\u0131s\u0131r ekme\u011fi gibi plekide pi\u015firilir. Pi\u015firmeden \u00f6nce tuzu kontrol edilmelidir. Hamsi ve i\u00e7ya\u011f\u0131 kendili\u011finden tuzlu oldu\u011fundan tuz ayar\u0131 buna g\u00f6re yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Hamsili ekme\u011fin hamuruna su yerine kaymakl\u0131 s\u00fct ve yumurta kat\u0131l\u0131rsa daha da lezzetli olur. S\u0131cak olarak yenirse daha lezzetlidir.<\/p>\n
HAMS\u0130 \u00c7IGIRTASI<\/p>\n
Malzemeler: Bir ba\u011f paz\u0131, bir ba\u011f taze so\u011fan veya buna denk yerli prasa yapra\u011f\u0131, iki bardak ince m\u0131s\u0131r unu veya buna denk bu\u011fday unu’da olabilir, bir tas tuzlu hamsi, bir yumurta b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnde i\u00e7ya\u011f\u0131. K\u0131zartma i\u00e7in zeytinya\u011f\u0131 yoksa tereya\u011f\u0131.<\/p>\n
Yap\u0131l\u0131\u015f\u0131: Hamsiler \u00f6nceden suya konarak ay\u0131klan\u0131r, k\u0131l\u00e7\u0131klar\u0131ndan temizlenir, hamsi, un, k\u0131y\u0131lm\u0131\u015f paz\u0131 ile so\u011fan i\u00e7ya\u011f\u0131 ile kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131larak ekmek hamuru gibi hafif\u00e7e yo\u011frulur, tuzu kontrol edilir. Yumurta kat\u0131l\u0131rsa daha iyi olur. Bir santim kal\u0131nli\u011f\u0131nda veya daha ince yay\u0131larak tavada k\u0131zart\u0131lir. \u00c7\u0131\u011f\u0131rta hamuruna k\u00f6fte bi\u00e7imi verilerek de k\u0131zart\u0131labilir.<\/p>\n
HAMS\u0130L\u0130 P\u0130LAV<\/p>\n
Hamsili plav\u0131n ilk \u015fekli “Hamsili Rasti” yeme\u011fidir. Korkoto, azmiktarda paz\u0131 veya prasa yapra\u011f\u0131, k\u0131l\u00e7\u0131\u011f\u0131 al\u0131nm\u0131\u015f tuzlanm\u0131\u015f hamsi ile birlikte kar\u0131\u015f t\u0131nhr, ya\u011f\u0131 konarak kazanda plav gibi ve plav k\u0131vam\u0131na gelinceye kadar pi\u015f irilir. Haz\u0131rlanan malzeme tepsiye konarak pleki veya kuzi\u0131\u0131ada pi\u015f irilebilir.<\/p>\n
Han\u0131sili Plav\u0131n Malzemesi: Bir kilo veya bir tas hamsi. (Taze veya tuzlu hamsi olabilir), d\u00f6rt bardak pirin\u00e7, U\u00e7 ba\u015f so\u011fan, bir avu\u00e7 nane, Bir bu\u00e7uk bardak zeytinya\u011f\u0131 veya tereya\u011f\u0131.<\/p>\n
Yap\u0131l\u0131\u015f\u0131: Hamsi tuzlu ise suya konur ve tuzu al\u0131n\u0131r. Taze veya tuzlu olsun \u00f6nce hamsilerin k\u0131l\u00e7ildan ten\u0131izlenir. Pirin\u00e7 y\u0131kamp ten\u0131izlenir, hamsi hari\u00e7, di\u011fer haz\u0131rlann\u0131\u0131\u015f malzeme ile kar\u0131\u015f t\u0131nl\u0131r, iki bardak pirinc \u00fc\u00e7 bardak su hesab\u0131yla suyu konur. Tepsiye bir s\u0131ra hamsi dizildikten sonra \u00fczerine haz\u0131rlanm\u0131\u015f malzeme konur ve en \u00fcst\u00fcnede bir s\u0131ra daha hamsi dizilir. Tepsi plekide veya f\u0131r\u0131nda pi\u015firilir. S\u0131cak veya so\u011fuk olark salatal\u0131k veya ayranla yenir.<\/p>\n
Bu g\u00fcn hamsi pilav\u0131 baharat, maydonoz , ku\u015f \u00fcz\u00fcm\u00fc ile zenginle\u015ftirilmektedir. Hamsili pilava, ku\u015f ba\u015f\u0131 do\u011franm\u0131\u015f pateteste konabilir. Genellikle hamsili plav yap\u0131l\u0131nca ba\u015fka yemek yapmaya gerek g\u00f6r\u00fclmez.<\/p>\n
PLEKIDE VEYA KIREM\u0130T\u0130E HAMS\u0130<\/p>\n
Yap\u0131l\u0131\u015f\u0131: Taze hamsi ba\u015flar\u0131 kesilerek temizlenir ve tuzlan\u0131r. Bir oluklu kiremit al\u0131narak \u00fczerine kumar yapra\u011f\u0131 veya lahana yapra\u011f\u0131 serilir. Temizlenmi\u015f hamsi yapra\u011fm \u00fczerine dizilir, \u00fczeri ayn\u0131 t\u00fcr yaprakla \u00f6rt\u00fcl\u00fcr ve en \u00fcstte bir oluklu kiremit daha konarak oca\u011fa veya ate\u015fe s\u00fcr\u00fcl\u00fcr ve \u00fczerine k\u00f6zler \u00e7ekilerek pi\u015firilir. Kiremit yerine pleki de kullan\u0131labilir. Kiremite dizilen hamsiler plekiye dizilir, \u00fczeri sacla \u00f6rt\u00fclerek \u00fczerine ate\u015f yakil\u0131r ve pi\u015firilir.<\/p>\n
HAMS\u0130 K\u00d6FTES\u0130<\/p>\n
Tarifi \u00c7aml\u0131hem\u015fin’den al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Malzemeler: Bir kilo tuzlu hamsi, d\u00f6rt dilim bayat ekmek, \u00fc\u00e7 yumurta, yar\u0131m su barda\u011f\u0131 m\u0131s\u0131r unu, karabiber, maydonoz, tuz ve ya\u011f.<\/p>\n
Yap\u0131l\u0131\u015f\u0131: Tuzlu hamsi ak\u015famdan suya konarak tuzu al\u0131n\u0131r. K\u0131l\u00e7\u0131\u011f\u0131 temizlenek ince ince do\u011fran\u0131r. Bayat ekmek hamsilerin \u00fczerine ovulur. Karabiber, yumurta tuz konarak maydanozla birlikte iyice kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131p yo\u011frulur. Ceviz b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcne getirilerek tavada k\u0131zart\u0131l\u0131r.<\/p>\n
UNLU TAVA YEMEKLER\u0130<\/p>\n
MUHLAMA<\/p>\n
Malzemeler: \u00dc\u00e7 tahta ka\u015f\u0131\u011f\u0131 m\u0131s\u0131r unu, \u00fc\u00e7 ka\u015f\u0131k tereya\u011f\u0131, bir kase tel veren peynir, \u0130lik SU ve tuz.<\/p>\n
Yap\u0131l\u0131\u015f \u0131: Bak\u0131r bir tavada tereya\u011f\u0131 eritilir. M\u0131s\u0131r unu konulup penbele\u015f inceye kadar kavrulur. Tavaya ilik su ve peynir ilave edilir. Peynirin tuzuna g\u00f6re tuzu ayarlan\u0131r. Haf\u0130f ate\u015fte kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131larak ya\u011f\u0131n\u0131 \u00fczerine verinceye kadar pi\u015firilir.<\/p>\n
Muhlama tel veren peynirle yap\u0131labilece\u011fi gibi hert\u00fcrl\u00fc peynirle veya minci ile de yap\u0131labilir. Peynir ve minci sade olarak da ya\u011fda pi\u015firilebilir. (Buna pi\u015firmek yerine \u0131s\u0131tmak demek daha do\u011fru olur). Ya\u011fda sade olarak pi\u015firilen peynire peynir muhlamas\u0131, ya\u011fda sade olarak pi\u015firilen minciye de minci muhlamas\u0131 denir.<\/p>\n
Hem\u015fin y\u00f6resinde bir miktar kaymak al\u0131narak tavaya konur, ate\u015f \u00fczerinde kaynat\u0131l\u0131r, i\u00e7erisine yava\u015f yava\u015f m\u0131s\u0131r unu ilave edilir. Daha sonra bir miktarda ince ince do\u011franm\u0131\u015f k\u00f6y peyniri konmak suretiyle s\u0131cak olarak servis yap\u0131l\u0131r. Bu muhlama \u015fekline ad\u0131 ge\u00e7en y\u00f6remizde “kaymak muhlamas\u0131’ denmektedir.<\/p>\n
HO\u015eMER<\/p>\n
Malzemeleri: Bir litre kaymakl\u0131 s\u00fct, bir kase k\u00f6y peyniri, \u00fc\u00e7 tahta ka\u015f\u0131\u011f\u0131 m\u0131s\u0131r unu, yeterince tuz.<\/p>\n
Yap\u0131l\u0131\u015f\u0131: Kaymakl\u0131 taze s\u00fct s\u00fczge\u00e7le s\u00fcz\u00fclerek bir tavaya bo\u015falt\u0131l\u0131r. Tava ate\u015fe konarak kaynat\u0131lmaya b\u0131rak\u0131l\u0131r. Elenmi\u015f m\u0131s\u0131r unu, kaynayan s\u00fcte yava\u015f yava\u015f ve kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131larak ilave edilir. Normal k\u0131vama gelince ince do\u011franm\u0131\u015f k\u00f6y peyniri ve tuz konur. Peynirin ho\u015fmer i\u00e7ine erimesiyle birlikte s\u0131cak servis yap\u0131l\u0131r.<\/p>\n
Hem\u015fin y\u00f6resinde kayma\u011f\u0131 al\u0131nm\u0131\u015f s\u00fct i\u00e7eresine m\u0131s\u0131r unu kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131larak yap\u0131lan tava i\u015fine “Kotniyar” denmektedir. Kotniyara peynir konmaz.<\/p>\n
Ho\u015fmer, muhlama gibi yenir ve yerken ya\u011f tavada g\u00f6llenir.<\/p>\n
HA\u015eIL<\/p>\n
De\u011fi\u015fik \u015fekillerde yap\u0131lan ha\u015f\u0131l\u0131n Salaha B\u00f6lgesinden ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir tarih a\u015fa\u011f\u0131da verilmi\u015ftir.<\/p>\n
Ha\u015f\u0131l, kavut unuyla yap\u0131l\u0131r. Kavut unu; kavrulmu\u015f kabak \u00e7ekirde\u011fi, kavrulmu\u015f balli lobya (soya fasulyesi) ve kavrulmu\u015f m\u0131s\u0131r\u0131n de\u011firmende \u00f6\u011f\u00fct\u00fclmesi ile elde edilen bir undur. Tavaya yeter miktarda su ve yeter miktarda kavut unu konarak pi\u015firilirken s\u00fcrekli kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. Bir miktar tuz ilave edilir. Pi\u015fme i\u015fi tamamlan\u0131rken yemek de ekmek hamuru k\u0131vamma yakla\u015f\u0131r.<\/p>\n
Dikkat edilirse, ha\u015f\u0131l ya\u011fs\u0131z olarak pi\u015firilmektedir. Fakat, ya\u011fla yenir.<\/p>\n
Ha\u015f\u0131l s\u0131cak olarak sofraya almmakta ve ortas\u0131na bir ka\u015f\u0131k tereya\u011f\u0131 konularak<\/p>\n
yenmektedir. Ha\u015f ila ka\u015f\u0131k salan ki\u015fi, ka\u015f\u0131\u011fm\u0131 ha\u015f\u0131lin ortas\u0131ndaki tereya\u011f\u0131na band\u0131r\u0131r.<\/p>\n
Ortadaki ya\u011f bitince ayn\u0131 yere yo\u011furt d\u00f6k\u00fcl\u00fcr ve yemeye devam edilir. Ha\u015f il<\/p>\n
hangi tavada pi\u015fmi\u015fse o tava ile sofraya gelir ve servis yap\u0131lmaz.<\/p>\n
Ikizdere’den ald\u0131\u011f\u0131n\u0131\u0131z bir \u00f6rnek de \u015f\u00f6yle:<\/p>\n
Malzemeleri: M\u0131s\u0131r unu, tereya\u011f\u0131, su, s\u00fct veya yo\u011furt.<\/p>\n
Haz\u0131rlan\u0131\u015f\u0131: M\u0131s\u0131r unu suya kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131larak pi\u015firilir. \u0130yice pi\u015fen bu kar\u0131\u015f\u0131ma bol miktarda tereya\u011f\u0131 kan\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r, pi\u015fim\u0131e i\u015fine devam edilir. \u00c7ok kat\u0131 bir k\u0131vama gelen yemek bir miktar so\u011fumaya b\u0131rak\u0131l\u0131r. Birazc\u0131k so\u011fuduktan sonra \u00fczerine s\u00fct veya yo\u011furt d\u00f6k\u00fclerek yenir.<\/p>\n
\u00c7UMUR<\/p>\n
Malzemeler: S\u0131cak m\u0131s\u0131r ekme\u011fi, tereya\u011f\u0131 ve m\u0131nc\u0131.<\/p>\n
Haz\u0131rlan\u0131\u015f\u0131: S\u0131cak m\u0131s\u0131r ekme\u011finin i\u00e7i yayvan bir kap i\u00e7ersine bo\u015falt\u0131l\u0131r.<\/p>\n
\u0130\u00e7ersine bol miktarda tereya\u011f\u0131 ve tuzlu minci (Lor) kat\u0131larak kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. M\u0131s\u0131r<\/p>\n
ekme\u011finin s\u0131ca\u011f\u0131nda ya\u011f, ekme\u011fe ve minciye sirayet eder. So\u011futulmadan yenir.<\/p>\n
S\u0131cak ekmek bulunmad\u0131\u011f\u0131 zamanlarda so\u011fuk ekmek bir tavanm i\u00e7ine ufaltil\u0131p ya\u011f\u0131 ve mincisi konur. Sonra hafif ate\u015fte \u0131s\u0131t\u0131larak ya\u011f\u0131n ekme\u011fe nufuz etmesi sa\u011flan\u0131r. B\u00f6ylece leziz ve besleyici bir yiyecek elde edilmi\u015f olur.<\/p>\n
PEKMEZLE YAPILAN UNLU YEMEKLER<\/p>\n
TERMONI<\/p>\n
Termoni Yeme\u011finin Malzemesi: Bir bu\u00e7uk bardak halli fasulye, bir bu\u00e7uk bardak renkli fasulye, bir bardak bu\u011fday unu, bir bu\u00e7uk bardak armut pekmezi, bir \u00e7ay barda\u011f\u0131 \u015feker<\/p>\n
Yap\u0131l\u0131\u015f\u0131: Balli fasulye d\u00f6rt bardak su ile biraz pi\u015firilir. Renkli fasulye d\u00f6rt bardak su ilavesiyle kazana konur ve ikisi birlikte pi\u015finceye kadar kaynat\u0131l\u0131r. Fasulyeler pi\u015f ince sekiz bardak su ilave edilerek su kaynaymcaya kadar \u0131s\u0131t\u0131l\u0131r ve bu\u011fday unu suland\u0131nlarak kazana ilave edilir. Bir miktar yeniden kaynad\u0131ktan<\/p>\n
sonra da pekmezi, \u015fekeri ve tuzu konularak be\u015f dakika daha pi\u015firilir. Kaselere konarak ilik veya so\u011fuk olarak yenebilir.<\/p>\n
Bu yemek zenginle\u015f tirilerek de yap\u0131labilir. Bu takdirde yeme\u011fe bir bu\u00e7uk bardak taze m\u0131s\u0131r, bir \u00e7ay barda\u011f\u0131 bulgur, bir \u00e7ay barda\u011f\u0131 pirin\u00e7, bir avu\u00e7 karalahana ilave edilir. Armut pekmezi yerine \u00fcz\u00fcm pekmezi veya taze \u015f\u0131ra da konabilir.<\/p>\n
EK\u015eA\u015e\u0130<\/p>\n
Malzemeler: Iki bardak renkli veya beyaz fasulye, bir bardak bu\u011fday unu, bir bu\u00e7uk bardak armut pekmezi, bir \u00e7ay barda\u011f\u0131 pirin\u00e7, bir \u00e7ay barda\u011f\u0131 \u015feker.<\/p>\n
Yap\u0131l\u0131\u015f\u0131: Fasulyeler d\u00f6rt ba\u0131tlak su ile birlikte pi\u015firilir. Fasulyeler pi\u015f ince sekiz bardak su ilave edilerek ve yeniden kaynat\u0131larak pirinci konur, bu\u011fday unu suland\u0131nlarak kazana ilave edilir. Yeniden kanat\u0131larak pekmezi, \u015fekeri, ve tuzu konur ve yeniden be\u015f dakika kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131larak pi\u015f irilir. Kaselere bo\u015falt\u0131larak yenir.<\/p>\n
PEKMEZL\u0130 ASUDE<\/p>\n
Yap\u0131l\u0131\u015f\u0131: Bir ka\u015f\u0131k tereya\u011f\u0131 orta bir tavada eritilir, bir ba\u015fka kapta bir su barda\u011f\u0131 pekmez \u0131l\u0131k su ile a\u00e7\u0131larak tavada erimi\u015f ya\u011fa ilave edilir. Bu \u015ferbet \u00fczerine bir elle yava\u015f yava\u015f m\u0131s\u0131r unu d\u00f6kerken di\u011fer elle bu un, bir tahta ka\u015f\u0131kla s\u00fcrekli kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. Muhlama k\u0131vam\u0131na gelinciye kadar bu i\u015flem s\u00fcrd\u00fcr\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n
\u00c7ok az bir tuz ilave edilerek servis yap\u0131l\u0131r.<\/p>\n
B\u00d6REK VE HAMUR \u0130\u015e\u0130 TATLILAR<\/p>\n
LAZ B\u00d6RE\u011e\u0130<\/p>\n
Malzemeler: Be\u015f yumurta, yedi su barda\u011f\u0131 s\u00fct, be\u015f ka\u015f\u0131k tereya\u011f\u0131, bir bu\u00e7uk su barda\u011f\u0131 \u015feker, bir bu\u00e7uk kahve fincan\u0131 ni\u015fasta, bir bu\u00e7uk kahve fincan\u0131 pirin\u00e7 unu, alabildi\u011fi kadar bu\u011fday unu, tuz.<\/p>\n
Yap\u0131l\u0131\u015f\u0131: Bir kase su, iki ka\u015f\u0131k tereya\u011f\u0131, bir yumurta sar\u0131s\u0131, az tuz, bir iki damla zeytinya\u011f\u0131 ve alabildi\u011fince un kat\u0131larak yo\u011frulur ve ond\u00f6rt par\u00e7aya b\u00f6l\u00fcn\u00fcr. Bu ond\u00f6rt par\u00e7a ile laz b\u00f6re\u011finin on d\u00f6rt yufkas\u0131 a\u00e7\u0131l\u0131r.<\/p>\n
Yapraklar aras\u0131na konacak muhallebinir\u0131 yap\u0131l\u0131\u015f\u0131: S\u00fct ve \u015feker kaynatild\u0131ktan sonra az tuz konur, ayr\u0131 bir kapta pirin\u00e7 unu veya ni\u015fasta, d\u00f6rt yumurta sar\u0131s\u0131, bir bardak so\u011fuk su ile iyice \u00e7\u0131rp\u0131l\u0131r, kaynayan s\u00fcte kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131larak ilave edilir. Pi\u015ftikten sonra bir tutam karabiber serpilir.<\/p>\n
Yedi hamur tek tek a\u00e7\u0131l\u0131r ve her bir yapra\u011f\u0131na tereya\u011f\u0131 s\u00fcr\u00fclerek tepsiye dizilir, \u00fczerine \u00f6nceden haz\u0131rlanm\u0131\u015f olan muhallebi so\u011fuk olarak d\u00f6k\u00fcl\u00fcr. Geriye kalan yedi hamurda tek tek a\u00e7\u0131larak ve tereya\u011f\u0131 s\u00fc\u0131iilerek muhallebinin \u00fczerine dizilir. Arzu edilen \u015fekilde kesilir, \u00fczerine tereya\u011f\u0131 gezdirilerek f\u0131r\u0131na verilir.<\/p>\n
Bir bu\u00e7uk bardak \u015feker, bir bardak su ile haz\u0131rlanan ilik \u015furup, f\u0131r\u0131ndan \u00e7\u0131kan b\u00f6re\u011fin \u00fczerine d\u00f6k\u00fcl\u00fcr. F\u0131nd\u0131k veya cevizle s\u00fcslendikten sonra \u0131l\u0131k olarak servis yap\u0131l\u0131r.<\/p>\n
ENI\u015eTE LOKUMU<\/p>\n
Eskiden kaynanalar\u0131n damatlan i\u00e7in yapt\u0131klar\u0131 ve k\u0131zlar\u0131n\u0131 her ziyaretlerinde bir boh\u00e7a yap\u0131p damat evine g\u00f6nderdikleri y\u00fcksek kalorili bir pasta t\u00fcr\u00fcd\u00fcr. \u00c7okca yap\u0131lan bu lokun\u0131lar, gelin tarafmdan koca evi halk\u0131na birer iki\u015fer da\u011f\u0131t\u0131rd\u0131 ve bir ihtimal utan\u0131p da yiyemedi\u011fi zamanlarda odas\u0131nda gizlice yerdi.<\/p>\n
Malzemeler: U\u00e7 su barda\u011f\u0131 tereya\u011f\u0131 (Marga\u0131in de olabilir), \u00fc\u00e7 su barda\u011f\u0131 yo\u011furt, alt\u0131 su barda\u011f\u0131 \u015feker, \u00fc\u00e7 yumurta, yar\u0131m limon suyu, yanm \u00e7orba ka\u015f\u0131\u011f\u0131 ka\u0131bonat, alabildi\u011fince bu\u011fday unu ve tuz<\/p>\n
Yap\u0131h\u015f\u0131: \u015eeker, yumurta ve yo\u011furt bir kap i\u00e7ine konur, \u015feker eriyinceye kadar \u00e7npil\u0131r. \u015eeker ya\u011f i\u00e7ine erimedi\u011finden eritilmi\u015f ilik ya\u011f bu kar\u0131\u015f ima sonradan ilave edilir. Di\u011fer yanda yar\u0131m limon suyuna karbonat kat\u0131p kar\u0131\u015ft\u0131rarak ya\u011fh kar\u0131\u015f ima kat\u0131l\u0131r ve alabildi\u011fince un konarak kulak memesi yumu\u015fakl\u0131\u011f\u0131nda bir hamur yap\u0131l\u0131r. Hamur on dakika dinlendirilir. Bu hamurdan iki yumurta b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnde par\u00e7alar al\u0131narak avu\u00e7 aras\u0131nda yuvarlay\u0131p uzatilarak lokum \u015fekli verilir. Ya\u011flanm\u0131\u015f tepsiye birer parmak ara ile yerle\u015ftirilir, \u00fczerine b\u0131\u00e7akla (Z) \u015feklinde kesikler atarak \u015fekillendirilir. Plekide ekmek pi\u015firir gibi \u00fczerine sac \u00f6rt\u00fclerek veya kuzinada orta hararette pi\u015firilir.<\/p>\n
KABAK SUTLACI<\/p>\n
Malzemeler: Ortaboy bir taze siyah kabak, bir bu\u00e7uk kilo s\u00fct, bir su barda\u011f\u0131 \u015feker, tuz.<\/p>\n
Yap\u0131l\u0131\u015f\u0131: Kabak par\u00e7alara b\u00f6l\u00fcn\u00fcp kabuklar\u0131 soyulur, k\u00fc\u00e7\u00fck k\u00fc\u00e7\u00fck do\u011fran\u0131p suyla pi\u015firilir. Kep\u00e7e ile iyice ezilerek s\u00fct, \u015feker ve tuz ilave edilir, on dakika kadar pi\u015firilir, sahanlara veya taslara bo\u015falt\u0131larak so\u011fuk veya s\u0131cak yenebilir.<\/p>\n
PEKMEZLI KABAK<\/p>\n
B\u00fcy\u00fck pekmez tavasmda pekmez yap\u0131lacak \u015f\u0131ra satlerce kaynat\u0131l\u0131r, bu-harla\u015f arak \u015f \u0131ra siner ve tatlanmaya ba\u015f lar. Art\u0131k pekmez olmas\u0131 \u0131\u00e7\u0131n yar\u0131m saat kadar bir zaman kalm\u0131\u015f t\u0131r. i\u015fte o zaman daha \u00f6nce beyaz tatl\u0131 kaba\u011fmdan haz\u0131rlanm\u0131\u015f olan kabak felile\u0131i (Uzunlu\u011funa kesilmi\u015f bir kaba\u011fm ikiye \u00fc\u00e7e ayr\u0131lm\u0131\u015f panalan) pekmez tavas\u0131na at\u0131l\u0131r. Kabaldar tatlila\u015fmakta olan \u015f\u0131ra ile birlikte p\u0131\u015f er, giderek kahve rengi bir renk alarak tadla\u015f ir. Uzun sapl\u0131 bir s\u00fczge\u00e7le pekmez tavasmdan toplan\u0131r. S\u0131cak veya so\u011fuk olarak yenebilirler.<\/p>\n
PEPE\u00c7URA<\/p>\n
Malzemeler: U\u00e7 kilo siyah kokulu \u00fcz\u00fcm, bir su barda\u011f\u0131 m\u0131s\u0131r unu, tuz. Az bir miktar bu\u011fday unu kat\u0131lmas\u0131 iyi olur.<\/p>\n
Yap\u0131l\u0131\u015f\u0131:\u00dcz\u00fcmler ezilir, \u015f\u0131ras\u0131 al\u0131n\u0131r. Gerekirse \u00fcz\u00fcmlerin posas\u0131 az bir suda pi\u015firilerek posada kalan \u00f6z de alnm\u0131\u015f olur. Bir kazana koydu\u011fumuz ve kaynar hale getirdi\u011fimiz \u00fcz\u00fcm suyuna un, yava\u015f yava\u015f yedirilir, gerekirse \u015feker ilave edilir. Muhallebi k\u0131vam\u0131na gelinceye kadar pi\u015firilir. Sahanlara taslara konup soguk olarak ikram edilir. Bir ka\u00e7 g\u00fcn hatta daha fazla bekletmek daha makbuldur. K\u00fcflenmeye ba\u015flam\u0131\u015f olmak bekleme s\u00fcresini belirler.<\/p>\n
Pepe\u00e7ura, pekmez i\u00e7in haz\u0131rlanan \u015f\u0131mdan bir miktar ayr\u0131larak da yap\u0131labilir.<\/p>\n
DO\u011eAL G\u00dcZELL\u0130KLER<\/p>\n
Yaylalar<\/p>\n
\u0130limizin i\u00e7 kesimlerinde, zengin orman dokusu civar\u0131nda yer alan yaylalarda mevcut altyap\u0131y\u0131 kullanarak yap\u0131labilecek fazla yat\u0131r\u0131m gerektirmeyen bir turizm \u00e7e\u015fididir. Bu aktivite i\u00e7in gerekli potansiyel t\u00fcm yaylalar\u0131m\u0131zda mevcut olup, halen Ayder, Anzer, \u00c7ad, Elevit gibi yaylalar\u0131m\u0131zda yap\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
Rize\u2019nin g\u00fcneyindeki Ka\u00e7kar Da\u011flar\u0131 ile y\u00fcksek da\u011flar\u0131n eteklerinde birbiriyle ba\u011flant\u0131l\u0131 bir\u00e7ok g\u00fczel yayla vard\u0131r. B\u00fct\u00fcn bu yaylalar yaz mevsiminde insanlarla dolup ta\u015far. Ola\u011fan\u00fcst\u00fc g\u00fczellikteki bu yaylalar\u0131n hemen hepsinde ot bi\u00e7me \u015fenlikleri yap\u0131lmaktad\u0131r. Bu \u015fenliklere kat\u0131lmak m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu gibi yayla eteklerindeki yama\u00e7larda rehberlerle birlikte do\u011fa y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fc yapma imkan\u0131 da bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n
Ayder Yaylas\u0131<\/p>\n
Ayder, \u00c7aml\u0131hem\u015fin il\u00e7esinin 19 km. g\u00fcneydo\u011fusunda 1350 m. y\u00fckseklikte \u00e7am ormanlar\u0131 ile kapl\u0131 daha ziyade yayla niteli\u011finde bir yerdir. F\u0131rt\u0131na deresi boyunca e\u015fsiz do\u011fa g\u00fczelliklerini izleyerek varaca\u011f\u0131n\u0131z \u00c7aml\u0131hem\u015fin il\u00e7esi hudutlar\u0131 dahilinde yer alan Ayder g\u00fcrgen dibiyle A\u015fa\u011f\u0131 ve Yukar\u0131 Ambarl\u0131k(Gelin T\u00fcl\u00fc) \u015felalesi, yayla evleri, \u00e7i\u00e7ekli d\u00fczleri, t\u00fcrl\u00fc \u00e7i\u00e7eklerdin elde edilen bal\u0131 ve \u015fifal\u0131 kapl\u0131cas\u0131yla s\u0131rt\u0131n\u0131 Ka\u00e7karlar’a dayam\u0131\u015f, \u00e7am \u00f6rt\u00fcl\u00fc yama\u00e7larla kapl\u0131 cennet g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcndedir. Bakanlar Kurulu Karar\u0131 ile 1987 y\u0131l\u0131nda “Turizm Merkezi” ilan edilen Ayder\u2019de \u0130l \u00d6zel \u0130daresi ve \u00f6zel kurulu\u015flar taraf\u0131ndan otel, kapl\u0131ca tesisleri yap\u0131lmaktad\u0131r. Yaz aylar\u0131nda yerli ve yabanc\u0131 turistler 55 derece s\u0131cakl\u0131ktaki yeralt\u0131ndan gelen, \u015fifal\u0131 kapl\u0131ca suyundan yararlanmaktad\u0131r. Kapl\u0131ca romatizmal hastal\u0131klar, i\u00e7 hastal\u0131klar\u0131, kad\u0131n hastal\u0131klar\u0131 ve cilt hastal\u0131klar\u0131na\u00a0 iyi gelmektedir.<\/p>\n
1871 tarihli Trabzon Vilayeti salnamesinin 174. Sayfas\u0131nda,\u00a0 \u201c Hem\u015fin nahiyesinde Hala deresi civar\u0131nda Ayder nam mahalde gayet s\u0131cak bir kapl\u0131ca olup yel illetine devas\u0131 me\u015fhur olup lezzeti hi\u00e7bir maden suyuna benzemez\u201d ibaresi ge\u00e7mektedir.<\/p>\n
B\u00f6lge insan\u0131 taraf\u0131ndan senelerdir bilinen bu do\u011fa harikas\u0131 belde, gelen hizmetlerle daha \u00e7ok insan\u0131n yararlanabilece\u011fi tesisleri de beraberinde getirmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131 ayr\u0131 50 ki\u015finin girebilece\u011fi havuzlar, dinlenme salonlar\u0131, yatakl\u0131, \u00f6zel kabinler, du\u015f kabinleri, bas\u0131n\u00e7l\u0131 su b\u00f6l\u00fcm\u00fc, fizik tedavi b\u00f6l\u00fcm\u00fc ve doktoru bulunan modern tesis Ayder\u2019de insanlar\u0131n hizmetindedir.<\/p>\n
Ayder\u2019de 700 ki\u015fiyi bar\u0131nd\u0131racak \u015fekilde yatak kapasitesi mevcut olup, yayla evleri tipinde konaklama tesisleri ve alt yap\u0131 tesislerinin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 plan dahilinde olup, bu sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in gerekli giri\u015fimler yap\u0131lmaktad\u0131r. Turizm Bakanl\u0131\u011f\u0131’nca Te\u015fvikli Turizm B\u00f6lgesi durumundaki Ayder\u2019in g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar\u00a0 uygulanan imar ve in\u015faat y\u00f6n\u00fc turistik bir b\u00f6lgenin sahip olaca\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcmde de\u011fildir. Ayder\u2019de y\u00f6resel mimari \u00f6zellik yans\u0131tmayan beton y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131n\u0131n ortadan kald\u0131r\u0131larak sahip olunan g\u00fczelli\u011fe lay\u0131k bir \u015fekle getirilmelidir.<\/p>\n
Ayder\u2019de var olan turizm potansiyeli yolun asfaltlanarak hizmete girmesiyle kat kat artm\u0131\u015ft\u0131r. Bu art\u0131\u015f Ayder\u2019de t\u00fcketimi de beraberinde getirmektedir. D\u00fcnyan\u0131n en g\u00fczel suyuna sahip olan Ayder\u2019de pet \u015fi\u015felerde su sat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve bu \u015fekilde de do\u011fan\u0131n kirletildi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse Ayder\u2019de yap\u0131lacak yat\u0131r\u0131mlar\u0131n \u00e7e\u015fitlili\u011fi ve aciliyeti konusunda yat\u0131r\u0131mc\u0131lara yeterli mesaj verilmi\u015f olur.<\/p>\n
Ayder\u2019deki sifal\u0131 suyun grubu; madeni az \u0131l\u0131ca ve i\u00e7meler grubuna girer. \u015eifal\u0131 suyun bile\u015fimi sodyum s\u00fclfatl\u0131, holgimetalik ve radyoaktivitelidir<\/p>\n
Pokut, Sal, Hazinda\u011f Yaylalar\u0131<\/p>\n
\u00c7aml\u0131hem\u015fin \u0130l\u00e7esi\u2019nin g\u00fcneyinde, F\u0131rt\u0131na ve Hala derelerinin olu\u015fturdu\u011fu vadiler aras\u0131nda yer alan Pokut, Sal ve Hazinda\u011f yaylalar\u0131, orman \u00fcst s\u0131n\u0131r\u0131 civar\u0131nda, 1750-2000 m. y\u00fckseltilerde yer al\u0131rlar. Do\u011fa y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fc yapmak ve dinlenmek i\u00e7in ideal bir ortam sergileyen yaylalar, zengin biyolojik \u00e7e\u015fitliliklerinin yan\u0131 s\u0131ra emsalsiz bir sivil mimari yap\u0131ya sahiptir. Yayla dizisinin ilki, \u00c7aml\u0131hem\u015fin \u0130l\u00e7esi\u2019ne 15 km mesafede bulunan sakl\u0131 g\u00fczellikleriyle Pokut Yaylas\u0131\u2019d\u0131r.<\/p>\n
A\u015fa\u011f\u0131 ve Yukar\u0131 Kavron Yaylalar\u0131<\/p>\n
Ayder\u2019e 10 km mesafedeki A\u015fa\u011f\u0131 Kavron ve 14 km mesafede, 2300 m y\u00fckseklikte yer alan Yukar\u0131 Kavron Yaylalar\u0131 ile Kavron Ge\u00e7idi’nde B\u00fcy\u00fck Ka\u00e7kar ve Kemerli Ka\u00e7kar’\u0131n zihinlerden kolay silinmeyecek g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerini yakalamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Ka\u00e7karlar\u2019\u0131 t\u00fcm g\u00f6rkemiyle kar\u015f\u0131n\u0131zda bulaca\u011f\u0131n\u0131z bu co\u011frafyada g\u00fcndo\u011fumu izlemek de ka\u00e7\u0131r\u0131lacak bir g\u00fczelliktir.<\/p>\n
Anzer (Ball\u0131k\u00f6y) Yaylas\u0131<\/p>\n
Bal\u0131yla \u00fcnl\u00fc Anzer Yaylas\u0131\u2019n\u0131n di\u011fer bir ad\u0131 da Ball\u0131k\u00f6y\u2019d\u00fcr. Rize il merkezine 85 km mesafede, ilin \u00f6nemli y\u00fckseltilerinden olan K\u0131rklarda\u011f\u0131\u2019n\u0131n eteklerinde yer alan Anzer; Meles, Petran, Kabahor, Garzavan yaylalar\u0131yla \u00e7evrili konumuyla gelece\u011fin \u00f6nemli turizm merkezlerinden biri olma yolundad\u0131r. \u0130kizdere \u0130l\u00e7esi \u00fczerinden ula\u015f\u0131labilen Anzer, bir taraftan \u00c7oruh Nehri ve Bayburt, di\u011fer taraftan Trabzon Uzung\u00f6l Turizm Merkezi\u2019ne ba\u011flan\u0131r. Buran\u0131n bal\u0131, yaylalar\u0131n\u0131n bin t\u00fcrl\u00fc \u00e7i\u00e7e\u011finden dam\u0131t\u0131l\u0131r.<\/p>\n
\u0130kizdere \u00c7a\u011f\u0131rankaya Yaylas\u0131<\/p>\n
\u0130kizdere \u0130l\u00e7esi\u2019nin 25 km. do\u011fusundad\u0131r. Yaylaya g\u00fczel manzaral\u0131 bir toprak yolla ula\u015f\u0131lmaktad\u0131r. 3200 m. rak\u0131ml\u0131 \u00c7a\u011f\u0131rankaya Yaylas\u0131, ad\u0131n\u0131 d\u00fcz konumdaki yaylan\u0131n \u00e7evresindeki dik yama\u00e7l\u0131 kaya ve u\u00e7urumlarda sesin yank\u0131lanmas\u0131ndan alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Elevit ve Palovit Yaylalar\u0131<\/p>\n
Ula\u015f\u0131m sorunu olmayan bu yaylalar, i\u00e7erisinde ba\u015fta yaban ke\u00e7isi olmak \u00fczere Karadeniz’e \u00f6zg\u00fc di\u011fer t\u00fcm yabani hayvanlar bulundu\u011fundan, avc\u0131l\u0131k i\u00e7in \u00f6nemli bir potansiyele sahiptir. Ka\u00e7kar Da\u011flar\u0131\u2019n\u0131n kuzeybat\u0131 yamac\u0131nda, bir yan\u0131 t\u00fcm\u00fcyle ormanlarla kapl\u0131, di\u011fer yan\u0131 ise da\u011f yamac\u0131na dayal\u0131 g\u00f6ky\u00fcz\u00fcndeki vadi Palovit, Karadeniz\u2019in en g\u00fczel y\u00fckseltilerinden biridir.<\/p>\n
Akarsular<\/p>\n
Ka\u00e7kar Da\u011flar\u0131, h\u0131zl\u0131 ak\u0131\u015fl\u0131 akarsular\u0131n kayna\u011f\u0131d\u0131r. Bunlar\u0131n en \u00f6nemlileri F\u0131rt\u0131na Deresi, Ta\u015fl\u0131dere, \u0130kizdere, Karadere ve \u0130yidere\u2019dir. Bu derelerde akarsu sporlar\u0131 (kano-rafting) i\u00e7in gerekli debi rejim miktar\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n
Bu akarsular\u0131m\u0131zda ulusal rafting g\u00f6sterileri ve 2004 y\u0131l\u0131 ulusal rafting \u015fampiyonas\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir. Akarsular d\u0131\u015f\u0131nda irili ufakl\u0131 bir\u00e7ok dere de bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n
F\u0131rt\u0131na Deresi<\/p>\n
Ka\u00e7kar Da\u011flar\u0131\u2019n\u0131n Karadeniz’e bakan yama\u00e7lar\u0131ndaki derelerin birle\u015fmesi ile olu\u015fan F\u0131rt\u0131na Deresi, Arde\u015fen\u2019in yakla\u015f\u0131k 2 km. bat\u0131s\u0131nda Karadeniz’e d\u00f6k\u00fcl\u00fcr. 57 km uzunlu\u011fundaki F\u0131rt\u0131na Deresi, akarsu turizmi (kano-rafting) a\u00e7\u0131s\u0131ndan elveri\u015fli parkura sahiptir. F\u0131rt\u0131na deresi, debisi en y\u00fcksek ve h\u0131zl\u0131 akan bir dere olma \u00f6zelli\u011fi ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Bu nedenle yerli ve yabanc\u0131 sporcular bu dereyi \u00f6zellikle tercih etmektedirler.<\/p>\n
\u00c7ay bah\u00e7elerinin ve yer yer a\u011fa\u00e7l\u0131k adalar\u0131n aras\u0131ndan ge\u00e7en derenin \u00fczerindeki kemer k\u00f6pr\u00fcler do\u011fayla uyumlu g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleriyle huzur verici bir manzara sunar.<\/p>\n
\u0130kizdere<\/p>\n
Ovit Yaylas\u0131ndan ba\u015flay\u0131p bir\u00e7ok derenin birle\u015fmesiyle olu\u015fan \u0130kizdere, kar sular\u0131n\u0131n artt\u0131\u011f\u0131 Nisan-May\u0131s aylar\u0131nda parkur zorla\u015ft\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in profesyonel rafting\u00e7ilerin tercih etti\u011fi bir aland\u0131r. 3-4 derece zorluktaki rapidler, su art\u0131m\u0131nda 5 dereceye \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in dikkatli olunmal\u0131d\u0131r. \u0130kizdere debisi y\u00fcksek olan derelerden biridir.<\/p>\n
\u015eelaleler<\/p>\n
A\u011faran \u015eelalesi<\/p>\n
\u00c7ayeli\u2019ne 12 km. uzakl\u0131ktad\u0131r. \u0130l\u00e7enin i\u00e7inden akan \u015eairler Deresi \u00fczerinde bulunan \u015felale, ger\u00e7ek bir tabiat harikas\u0131d\u0131r. 92 metre y\u00fcksekli\u011fe sahiptir.<\/p>\n
Palovit \u015eelalesi<\/p>\n
Ka\u00e7kar Da\u011flar\u0131 Milli Park\u0131 i\u00e7indeki do\u011fal g\u00fczelliklerden biri de Palovit \u015eelalesi\u2019dir. Zilkale Harabesini ge\u00e7tikten sonraki yol ayr\u0131m\u0131nda ba\u015flayan Palovit Vadisi\u2019nin duraklar\u0131ndan biri olan heybetli \u015felale 15 metre y\u00fcksekli\u011fe sahiptir. Y\u00f6redeki \u015felaleler i\u00e7erisinde en bol suya sahip olan\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Bulut \u015eelalesi<\/p>\n
\u00c7aml\u0131hem\u015fin ile Ayder Yaylas\u0131 aras\u0131ndaki Tar Deresi\u2019nden vadiye bir\u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck d\u00fc\u015f\u00fcml\u00fc \u015felale akar. Bunlar\u0131n en uzunu ve seyrine doyum olmayan\u0131 Bulut \u015felalesidir. \u015eelale \u00fc\u00e7 kademeli olarak yakla\u015f\u0131k 250 metre y\u00fckseklikten akmaktad\u0131r. \u00c7aml\u0131hem\u015fin il\u00e7e merkezine yakla\u015f\u0131k 2 km. mesafede bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n
G\u00f6ller<\/p>\n
Rize Da\u011flar\u0131’n\u0131n 2400m’yi a\u015fan b\u00f6l\u00fcmlerinde buzul a\u015fand\u0131rmas\u0131 ve biriktirmesi sonucu olu\u015fmu\u015f olan 19 adet k\u00fc\u00e7\u00fck alanl\u0131 g\u00f6l tespit edilmi\u015ftir. Bu g\u00f6llerin en b\u00fcy\u00fckleri 0.07km\u00b2 y\u00fcz\u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fcndeki Ambar G\u00f6l\u00fc (2950m) ile B\u00fcy\u00fck Deniz G\u00f6l\u00fc’d\u00fcr.(2900m.) 2400-3000m y\u00fckseklikler aras\u0131nda yer alan bu g\u00f6llerin en k\u00fc\u00e7\u00fc\u011f\u00fc ise 0.01km\u00b2 y\u00fcz\u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fcndeki \u00d6k\u00fczyata\u011f\u0131 G\u00f6l\u00fc’d\u00fcr.(2775 m) Bunlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 buzyala\u011f\u0131, bir k\u0131sm\u0131 da moren set g\u00f6l\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n
TA\u015e KEMER K\u00d6PR\u00dcLER<\/p>\n
Rize\u2019nin, deniz seviyesinden 2000 m. y\u00fcksekli\u011fe ve 50 km\u2019lik bir mesafeye ula\u015fan topografyas\u0131, olduk\u00e7a dik yama\u00e7lar meydana getirmektedir. Bu durum akarsular\u0131n denize h\u0131zl\u0131 bir ak\u0131\u015fla d\u00f6k\u00fclerek derin vadiler a\u00e7malar\u0131na neden olmu\u015ftur. Buna ba\u011fl\u0131 olarak da\u011fl\u0131k arazide ya\u015fayan y\u00f6re insan\u0131, s\u0131k\u00e7a kar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131kan akarsu vadilerini ge\u00e7ip konutlar\u0131na, yaylalar\u0131na ve tar\u0131m alanlar\u0131na ula\u015fmak i\u00e7in k\u00f6pr\u00fcler in\u015fa etmi\u015ftir. Bu bak\u0131mdan Rize y\u00f6resinde ta\u015f kemer k\u00f6pr\u00fc mimarisi olduk\u00e7a geli\u015fmi\u015ftir. Y\u00f6re ikliminin etkisiyle (sel) bu k\u00f6pr\u00fcler \u00e7abuk y\u0131pranm\u0131\u015f ve s\u0131k s\u0131k onar\u0131m g\u00f6rm\u00fc\u015flerdir. K\u00f6pr\u00fclerde herhangi bir kitabeye rastlanmamakla beraber, genellikle Osmanl\u0131 d\u00f6neminin son zamanlar\u0131nda yap\u0131ld\u0131klar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir.<\/p>\n
K\u00f6pr\u00fclerin t\u00fcm\u00fc, akarsu yata\u011f\u0131n\u0131n iki yan\u0131nda kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 birer ayak \u00fczerine y\u00fckselen yuvarlak ya da hafif sivri kemerli bir yay formundad\u0131r. \u0130lk \u00e7a\u011flardan itibaren farkl\u0131 zaman ve mekanlarda farkl\u0131 toplumlar taraf\u0131ndan kullan\u0131lan bu formun, tercih edilmesindeki ana fakt\u00f6r kullan\u0131m\u0131ndan do\u011fan i\u015flevidir. K\u00f6pr\u00fclerin t\u00fcm\u00fcn\u00fcn kemer bi\u00e7iminde yap\u0131lmas\u0131n\u0131n temelinde yatan d\u00fc\u015f\u00fcnce, k\u00f6pr\u00fcn\u00fcn fevkani yap\u0131s\u0131 ile s\u0131k s\u0131k sel sular\u0131 ile ta\u015fan akarsular\u0131n alt\u0131nda kalmamas\u0131n\u0131 sa\u011flamakt\u0131r. Ormanl\u0131k bir b\u00f6lge olmas\u0131na ra\u011fmen k\u00f6pr\u00fclerin, ah\u015fap yerine ta\u015ftan yap\u0131lmas\u0131n\u0131n nedeni; ta\u015f\u0131n, suya kar\u015f\u0131 ah\u015faba g\u00f6re daha sa\u011flam ve dayan\u0131kl\u0131 bir malzeme olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n
T\u00fcm\u00fc dikd\u00f6rtgen planl\u0131d\u0131r ve bir \u00e7o\u011fu tek ve yuvarlak kemerlidir. \u00c7aml\u0131hem\u015fin\u2019de ki Kad\u0131k\u00f6y K\u00f6pr\u00fcs\u00fc ve Yukar\u0131 Durak K\u00f6y\u00fc K\u00f6pr\u00fcs\u00fc \u00e7ift kemerli k\u00f6pr\u00fclerdir. Ayr\u0131ca bug\u00fcn sadece ayak kal\u0131nt\u0131lar\u0131 kalan, Behice K\u00f6y\u00fc\u2019nde yer alan k\u00f6pr\u00fcn\u00fcn ayak kal\u0131nt\u0131lar\u0131ndan \u00e7ift g\u00f6zl\u00fc oldu\u011fu tahmin edilmektedir. K\u00f6pr\u00fclerin tek g\u00f6zl\u00fc olmas\u0131n\u0131n sebebi genellikle dar vadilere kurulmas\u0131ndan kaynaklan\u0131r. Baz\u0131 k\u00f6pr\u00fcler bas\u0131k yada hafif sivridir. K\u00f6pr\u00fc ayaklar\u0131 \u00e7ift ya da tek y\u00f6nde do\u011fal kayalara oturmaktad\u0131r. T\u00fcm\u00fcn\u00fcn korkuluklar\u0131 k\u00f6pr\u00fc yolunun iki kenar\u0131nda tek s\u0131ra kesme ta\u015f ile olu\u015fturulmu\u015ftur.<\/p>\n
K\u00f6pr\u00fclerin hemen hemen hepsinde kullan\u0131lan ta\u015f malzeme, d\u00fczg\u00fcn kesme ve moloz ta\u015ft\u0131r. K\u00f6pr\u00fc kemerleri d\u00fczg\u00fcn kesme ta\u015flardan, ayaklar ve di\u011fer k\u0131s\u0131mlar, moloz ta\u015flardan in\u015fa edilmi\u015ftir. Korkuluklar tek s\u0131ra ta\u015f olarak yap\u0131lm\u0131\u015f olup, baz\u0131lar\u0131nda sonradan eklenen demir korkuluklar yer al\u0131r.<\/p>\n
Y\u00fckseklikleri vadinin derinli\u011fine g\u00f6re de\u011fi\u015fmektedir. 2-3 m. y\u00fckseklikte k\u00f6pr\u00fcler bulundu\u011fu gibi 15-20 m y\u00fckseklikte k\u00f6pr\u00fcler de vard\u0131r. En y\u00fcksek k\u00f6pr\u00fclerden biri de \u00c7aml\u0131hem\u015fim \u0130l\u00e7esi\u2019nde yer alan \u015eenyuva K\u00f6pr\u00fcs\u00fcd\u00fcr. Bu k\u00f6pr\u00fc yakla\u015f\u0131k 20 m y\u00fcksekliktedir. Yine k\u00f6pr\u00fclerin uzunluklar\u0131 da kurulduklar\u0131 vadilerin geni\u015fliklerine g\u00f6re 20 m ile 45 m aras\u0131nda de\u011fi\u015fmektedir.<\/p>\n
\u015eENYUVA K\u00d6PR\u00dcS\u00dc<\/p>\n
F\u0131rt\u0131na Deresi \u00fczerinde do\u011fu-bat\u0131 do\u011frultusunda uzanan k\u00f6pr\u00fc tek g\u00f6zl\u00fc, kemerli ta\u015f k\u00f6pr\u00fcd\u00fcr. Y\u00f6renin en b\u00fcy\u00fck ve en eski k\u00f6pr\u00fcs\u00fcd\u00fcr. Dere seviyesinden yakla\u015f\u0131k 15-20 m. y\u00fckseklikte ve 40 m. uzunluktad\u0131r. Kemer ve korkuluklar d\u00fczg\u00fcn kesme ta\u015ftan, ayak dolgular\u0131 ise y\u0131\u011fma ta\u015ftan yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130ni\u015f ve \u00e7\u0131k\u0131\u015f k\u0131sm\u0131nda basamaklar vard\u0131r. Her iki taraf\u0131na daha sonradan yakla\u015f\u0131k 1 m y\u00fckseklikte demir korkuluklar yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
K\u00d6PR\u00dcK\u00d6Y K\u00d6PR\u00dcS\u00dc (\u00c7AMLIHEM\u015e\u0130N)<\/p>\n
F\u0131rt\u0131na Deresi \u00fczerinde kurulu ta\u015f k\u00f6pr\u00fclerinden birisidir. K\u00f6pr\u00fcn\u00fcn bat\u0131 aya\u011f\u0131na k\u00fc\u00e7\u00fck bar tabliye kemeri ilave edilmi\u015ftir. Tabliyesi iki yandan dik olan k\u00f6pr\u00fcn\u00fcn korkuluk duvarlar\u0131 k\u0131smen y\u0131k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. K\u00f6pr\u00fcn\u00fcn 19. y\u00fczy\u0131l sonlar\u0131nda T\u00fcrk ustalar taraf\u0131ndan yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bilinmektedir.<\/p>\n
\u00c7A\u011eLAYAN K\u00d6PR\u00dcS\u00dc(FINDIKLI)<\/p>\n
K\u00f6y\u00fcn merkezinden ge\u00e7en Abu Deresi \u00fczerinde kurulmu\u015ftur. B\u00f6lgedeki yayg\u0131n ta\u015f k\u00f6pr\u00fclerden birisidir. Tek bir kemer g\u00f6z\u00fcnden olu\u015fur. Son y\u0131llarda kullan\u0131lmayan k\u00f6pr\u00fcn\u00fcn korkuluklar\u0131 y\u0131k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 tarih bilinmemektedir.<\/p>\n
G\u00dcNEYCE K\u00d6PR\u00dcS\u00dc (\u0130K\u0130ZDERE)<\/p>\n
G\u00fcneyce’nin merkezinden ge\u00e7mekte olan \u0130yidere Suyu \u00fczerinde yap\u0131lm\u0131\u015f tek g\u00f6zl\u00fc ta\u015f k\u00f6pr\u00fcd\u00fcr. 1901 y\u0131l\u0131nda in\u015fa edilmi\u015ftir.<\/p>\n
\u00c7ay\u0131n Tarih\u00e7esi<\/p>\n
\u00c7ay, d\u00fcnyada sudan sonra, en fazla i\u00e7ilen ve i\u00e7me al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 gittik\u00e7e artan bir bitki olarak 5000 y\u0131ll\u0131k bir ge\u00e7mi\u015fe sahiptir. Yayg\u0131n bir efsaneye g\u00f6re, b\u00fcy\u00fck \u00c7in \u0130mparatoru Shen Nung\u2019\u0131n hizmetlilerinden biri bah\u00e7ede su kaynat\u0131rken bir yaprak kaynayan suyun i\u00e7ine d\u00fc\u015fer. Yayd\u0131\u011f\u0131 koku imparatoru etkiler. Kokusunu be\u011fenen imparator, tad\u0131n\u0131 da denemek ister ve \u00e7ay o g\u00fcn bug\u00fcnd\u00fcr insano\u011flunun vazge\u00e7ilmez dostu haline gelir. \u00c7ay konusunda ilk geni\u015f \u00e7apl\u0131 ara\u015ft\u0131rma M.S. 733-804 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda ya\u015fayan Lu Yu’ya aittir. “\u00c7ay Kitab\u0131” adl\u0131 eserinde, \u00e7ay hakk\u0131nda; \u00fcretiminden t\u00fcketimine, sistemli ve kapsaml\u0131 bilgi vermektedir. B\u00f6ylece \u00e7ay \u00fcretimi ve t\u00fcketimi daha da yayg\u0131nla\u015fma imk\u00e2n\u0131 bulmu\u015ftur. Avrupa\u2019n\u0131n bu gizemli tat ile bulu\u015fmas\u0131 17. y\u00fczy\u0131lda ger\u00e7ekle\u015fir. \u0130ngilizler, sa\u011fl\u0131k ve zindeli\u011fin sunuldu\u011fu bu s\u0131cak i\u00e7ece\u011fi o kadar \u00e7ok benimserler ki, bunu bir ya\u015fam tarz\u0131 haline getirirler adeta. 18. y\u00fczy\u0131lda da bug\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck \u00e7ay yeti\u015ftirilen b\u00f6lgesi say\u0131lan Assam ve Seylan Adas\u0131\u2019nda \u00e7ay bah\u00e7eleri olu\u015ftururlar. \u00dcretilen bu \u00e7aylar\u0131 Avrupa\u2019ya h\u0131zl\u0131 olarak ta\u015f\u0131mak i\u00e7in de, s\u00fcratli yelkenliler yaparlar. T\u00fcrkiye\u2019nin \u00e7ayla tan\u0131\u015fmas\u0131 1787 tarihinde, Japonya\u2019dan getirilen \u00e7ay tohumlar\u0131n\u0131n ekilmesiyle ba\u015flar. Bursa civar\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen ilk ekim \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 iklim \u015fartlar\u0131n\u0131n olumsuzlu\u011fu nedeniyle ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131kla sonu\u00e7lan\u0131r. Ancak 1917 y\u0131l\u0131nda, zaman\u0131n Halkal\u0131 Ziraat Mektebi Alisi m\u00fcd\u00fcr vekili ve botanik\u00e7i olan Ali R\u0131za Erten yapm\u0131\u015f oldu\u011fu teknik \u00e7al\u0131\u015fmalar sonucunda 16.02.1924 tarihinde Rize\u2019de \u00e7ay yeti\u015ftirilmesi i\u00e7in meclisten onay al\u0131r ve g\u00fcn\u00fcm\u00fcz \u00e7ay \u00fcretiminin temelleri bu \u015fekilde at\u0131lm\u0131\u015f olur. 1947\u2019 de kurulan ilk fabrika ile \u00fcretim h\u0131zland\u0131. Ge\u00e7 bir bulu\u015fma olmas\u0131na kar\u015f\u0131n, T\u00fcrk insan\u0131, \u00e7ok sevdi \u00e7ay\u0131 ve g\u00fcn\u00fcn her saatine, her mekan\u0131na ta\u015f\u0131d\u0131 bu s\u0131cac\u0131k i\u00e7ece\u011fi\u2026 D\u00fcnya \u00fczerindeki tarihiyle k\u0131yaslan\u0131nca T\u00fcrkiye\u2019nin \u00e7ayla tan\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n ge\u00e7 bir tarihe denk geldi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. Buna ra\u011fmen, T\u00fcrk insan\u0131, \u00e7ay\u0131 \u00e7ok sever ve g\u00fcn\u00fcn her saatine, her mekan\u0131na ta\u015f\u0131r.<\/p>\n
Kaynak Rize valiligi: \u00a0 http:\/\/www.rize.gov.tr<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Rize’nin tarihi \u00f6ncesi hakk\u0131nda bilgilerimiz s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Y\u00f6reye hakim olan orman dokusu nedeniyle, Rize’nin tarih \u00e7a\u011flar\u0131 ile ilgili bilgilere \u0131\u015f\u0131k tutacak arkeolojik bulgular da bu g\u00fcne kadar ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lamam\u0131\u015ft\u0131r. Rize’nin tarihi ancak kom\u015fu illerin ve b\u00f6lgelerin tarihleri ile ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak ele al\u0131nabilmi\u015ftir.<\/p>\n","protected":false},"author":8,"featured_media":3929,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":"","footnotes":""},"categories":[28,4,41,16],"tags":[317,316,315,313,314],"class_list":["post-3911","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-karadeniz","category-lezzet-gezileri","category-rize-karadeniz","category-turkiye","tag-ayder-yaylasi","tag-camlihemsin-2","tag-dere-butique-otel","tag-rize","tag-zil-kale"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ehl-i-lezzetiz.biz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3911","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ehl-i-lezzetiz.biz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ehl-i-lezzetiz.biz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ehl-i-lezzetiz.biz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/8"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ehl-i-lezzetiz.biz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3911"}],"version-history":[{"count":21,"href":"https:\/\/ehl-i-lezzetiz.biz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3911\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22229,"href":"https:\/\/ehl-i-lezzetiz.biz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3911\/revisions\/22229"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ehl-i-lezzetiz.biz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3929"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ehl-i-lezzetiz.biz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3911"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ehl-i-lezzetiz.biz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3911"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ehl-i-lezzetiz.biz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3911"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}